Ελλάδα-Ρωσία: Έντονη αντίδραση της Μόσχας στη συμφωνία με Ουκρανία για ναυτικά drones – Η θέση της Αθήνας και ο παράγοντας Αλεξανδρούπολη

Ένα ακόμη επεισόδιο που επιβεβαιώνει το ιδιαίτερα περιορισμένο επίπεδο των ελληνορωσικών σχέσεων μετά το 2022 καταγράφηκε χθες, μετά τις δηλώσεις της εκπροσώπου του ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών, Μαρίας Ζαχάροβα. Οι σχέσεις Αθήνας-Μόσχας έχουν ουσιαστικά παγώσει από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, με τις δύο πλευρές να επικοινωνούν πλέον μόνο σε απολύτως τυπικό διπλωματικό επίπεδο.

Αφορμή για την αντίδραση της ρωσικής πλευράς αποτέλεσε η πρόσφατη συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι στην Αθήνα. Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, στις συνομιλίες εντάχθηκε η πιθανότητα παροχής φυσικού αερίου μέσω Ελλάδας στην Ουκρανία (μέσω του Κάθετου Διαδρόμου που εκκινεί από την Αλεξανδρούπολη) καθώς και συμφωνία συνεργασίας για την ανάπτυξη ή συμπαραγωγή ναυτικών drones, τεχνολογία που η Ουκρανία αξιοποιεί ήδη στον πόλεμο με τη Ρωσία.

Η αντίδραση της Μόσχας

Η εκπρόσωπος του ρωσικού ΥΠΕΞ, Μαρία Ζαχάροβα, επικεντρώθηκε δημόσια στο σκέλος των ναυτικών drones, εκφράζοντας δυσαρέσκεια και προειδοποιώντας ότι η Ρωσία «θα απαντήσει καταλλήλως» στις κινήσεις αυτές. Αν και δεν υπήρξε εκτενής ανάπτυξη εκ μέρους της, η διατύπωση θεωρήθηκε από ελληνικές πηγές ως ευθεία προειδοποίηση προς την Αθήνα για ενδεχόμενες συνέπειες της ελληνο-ουκρανικής συνεργασίας στον αμυντικό τομέα.

Η τοποθέτηση της κ. Ζαχάροβα εντάσσεται σε μια ευρύτερη ρητορική της Μόσχας, η οποία εδώ και μήνες επικρίνει χώρες που ενισχύουν την ουκρανική άμυνα, θεωρώντας ότι συμβάλλουν άμεσα στη συνέχιση του πολέμου. Η Ρωσία έχει στο παρελθόν αντιδράσει και σε της ευρωπαϊκές συνεργασίες στον τομέα των drones και των πυρομαχικών, με παρόμοιο ύφος.

Η απάντηση της Αθήνας

Διπλωματικές πηγές της Αθήνας, σχολιάζοντας αργά το βράδυ της Πέμπτης τις δηλώσεις της ρωσικής εκπροσώπου, τόνισαν ότι «οι απειλές κατά κυρίαρχων κρατών αυτοδικαίως απορρίπτονται».

Η φράση, που επαναλήφθηκε αρκετές φορές από τις ίδιες πηγές, υποδηλώνει ότι η Αθήνα δεν θεωρεί αποδεκτή την επίκληση συνεπειών ή πιέσεων από τρίτες χώρες, ιδίως σε ζητήματα που αφορούν την αμυντική συνεργασία της Ελλάδας στο πλαίσιο της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ.

Διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι η ελληνική στάση παραμένει εναρμονισμένη με τις ευρωπαϊκές αποφάσεις για υποστήριξη της Ουκρανίας και ότι κάθε διμερής πρωτοβουλία εξετάζεται υπό το πρίσμα των διεθνών υποχρεώσεων της χώρας.

Το ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο – Η Αλεξανδρούπολη και ο ρόλος των ΗΠΑ

Η αντιπαράθεση αυτή δεν εξελίσσεται σε κενό. Το τελευταίο διάστημα, η Ανατολική Μεσόγειος και τα Βαλκάνια αποκτούν αυξημένη στρατηγική σημασία, μεταξύ άλλων και λόγω της ενισχυμένης αμερικανικής παρουσίας στην Αλεξανδρούπολη.

Το λιμάνι της πόλης χρησιμοποιείται τα τελευταία χρόνια ως σημείο διέλευσης και υποστήριξης δυνάμεων του ΝΑΤΟ προς την Ανατολική Ευρώπη, γεγονός που έχει επανειλημμένα προκαλέσει την έντονη αντίδραση της Μόσχας. Η Ρωσία έχει χαρακτηρίσει στο παρελθόν την Αλεξανδρούπολη «κόμβο στρατιωτικής υποδομής» των ΗΠΑ, κάτι που εντάσσει συνολικά τις ελληνορωσικές σχέσεις σε ένα πλαίσιο αυξημένης δυσπιστίας. Παράλληλα, η ενεργοποίηση του «Κάθετου Διαδρόμου», με εκκίνηση τη Θράκη και κατάληξη στην Ουκρανία, για την προμηθεία αμερικανικού αερίου, σίγουρα δεν περνάει απαρατήρητο από τη ρωσική πλευρά.

Υπό αυτό το πρίσμα, η νέα συνεργασία Ελλάδας-Ουκρανίας για ναυτικά drones, αλλά και η –έστω περιορισμένη– προειδοποίηση της Ζαχάροβα, ερμηνεύονται από αναλυτές ως μέρος μιας ευρύτερης γεωπολιτικής εξίσωσης, στην οποία η Μόσχα επιχειρεί να στείλει μηνύματα αποτροπής προς χώρες που στηρίζουν στρατιωτικά ή τεχνολογικά το Κίεβο.

Αν και το επεισόδιο δεν φαίνεται να οδηγεί σε περαιτέρω άμεση κλιμάκωση, αναδεικνύει το εύθραυστο πλαίσιο των σχέσεων Ελλάδας-Ρωσίας και τον τρόπο με τον οποίο οι εξελίξεις στον πόλεμο της Ουκρανίας συνεχίζουν να επηρεάζουν τις περιφερειακές ισορροπίες. Η Αθήνα, από την πλευρά της, εμφανίζεται αποφασισμένη να διατηρεί τις διεθνείς της συνεργασίες, ενώ η Μόσχα δείχνει ότι παρακολουθεί στενά κάθε πρωτοβουλία που σχετίζεται με την υποστήριξη του Κιέβου.