Απαγόρευση social media σε παιδιά: Τι σηματοδοτεί η απόφαση – Τι αλλάζει στην πράξη

Πρόκειται για ένα σύνθετο τεχνικό και ρυθμιστικό ζήτημα που απαιτεί χρόνο για να εφαρμοστεί και προϋποθέτει συνεργασία με τις ίδιες τις πλατφόρμες

Την πρωτοβουλία της Κυβέρνησης, που εξήγγειλε το πρωί της Μεγάλης Τετάρτης ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, για τη θέσπιση ορίου ηλικίας για την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την προστασία των ανηλίκων από τον ψηφιακό εθισμό, εξειδίκευσαν το μεσημέρι της ίδιας ημέρας ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης & Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπασταεργίου και ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτστος.

Τα πρώτα βήματα και η ευρωπαϊκή συμμαχία

Τον Σεπτέμβριο του 2024, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανέδειξε στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ την ανάγκη προστασίας των ανηλίκων από τον εθισμό στο διαδίκτυο. Από τότε, η Ελλάδα έχει διαμορφώσει και υλοποιεί μια συνεκτική στρατηγική σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, δημιουργώντας και μια «ψηφιακή συμμαχία των προθύμων» μαζί με τη Γαλλία, την Ισπανία, τη Δανία, την Κύπρο και την Ιταλία για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο.

Στο πλαίσιο αυτό, το Kids Wallet αποτέλεσε από την άνοιξη του 2025 τον πρώτο λειτουργικό μηχανισμό επαλήθευσης ηλικίας που υιοθετήθηκε από κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ η ελληνική πρόταση για τη θέσπιση πανευρωπαϊκής «ψηφιακής ηλικίας ενηλικίωσης» έχει ήδη συγκεντρώσει πολιτική στήριξη από 13 κράτη-μέλη.

Το χρονικό ορόσημο και οι νομοθετικές προβλέψεις

Η εφαρμογή της ρύθμισης θα ξεκινήσει την 1^η Ιανουαρίου 2027. Την κύρια ευθύνη συμμόρφωσης θα φέρουν οι ίδιες οι πλατφόρμες, οι οποίες θα υποχρεούνται να εγκαταστήσουν αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας. Το ελληνικό κράτος θα εποπτεύει την εφαρμογή μέσω των αρμόδιων αρχών και συγκεκριμένα της Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών & Παιγνίων (ΕΕΤΤ), ενεργοποιώντας τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς ελέγχου και επιβολής κυρώσεων σε περιπτώσεις παραβάσεων.

Η νέα νομοθετική πρωτοβουλία προβλέπει: Απαγόρευση πρόσβασης σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών. Υποχρέωση των πλατφορμών για εφαρμογή αξιόπιστων μηχανισμών επαλήθευσης ηλικίας. Καθολική επανεπαλήθευση ηλικίας (re-verification) των υφιστάμενων λογαριασμών.

Το μέτρο αφορά υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης και πλατφόρμες όπου οι χρήστες δημιουργούν προφίλ, δημοσιεύουν περιεχόμενο και αλληλεπιδρούν δημόσια. Δεν περιλαμβάνει υπηρεσίες ιδιωτικής επικοινωνίας.  Η ρύθμιση δεν λειτουργεί ως μια άμεση «ψηφιακή απαγόρευση», αλλά ως ένα συνεκτικό πλαίσιο που μεταβάλλει σταδιακά τον τρόπο λειτουργίας των πλατφορμών, περιορίζοντας ουσιαστικά την έκθεση των ανηλίκων σε επιβλαβές περιεχόμενο και πατώντας στην ευρωπαϊκή νομοθεσία για τις ψηφιακές υπηρεσίες.

Έκκληση σε συνεργασία

Όπως έγινε γνωστό στο πλαίσιο της κοινής παρουσίασης, η επιτυχία της πρωτοβουλίας προϋποθέτει τη συνεργασία όλων. Όπως και σε άλλους κρίσιμους τομείς δημόσιας πολιτικής, ο νόμος θέτει το πλαίσιο· η αποτελεσματική εφαρμογή του, όμως, στηρίζεται και στη συμμετοχή της οικογένειας. Οι γονείς καλούνται να αξιοποιήσουν τα διαθέσιμα εργαλεία και να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση μιας υγιούς και ισορροπημένης σχέσης των παιδιών με την τεχνολογία.

Ποιές πλατφόρμες αφορά και πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη

Το μέτρο αφορά υπηρεσίες που λειτουργούν ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δηλαδή, κάθε εφαρμογή ή ιστοσελίδα όπου οι χρήστες δημιουργούν προφίλ, αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και μπορούν να δημοσιεύουν περιεχόμενο που το βλέπουν άλλοι (π.χ. αναρτήσεις, stories, βίντεο, σχόλια, likes, followers). Θα ακολουθηθούν οι ορισμοί που δίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες. Ενδεικτικά μιλάμε για πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram και το Tik Tok.

Πάντως, η νομοθεσία αυτού του τύπου δεν είναι πανάκεια. Πρόκειται για ένα σύνθετο τεχνικό και ρυθμιστικό ζήτημα που απαιτεί χρόνο για να εφαρμοστεί και συνεργασία με τις ίδιες τις πλατφόρμες. Σε όλες τις χώρες όπου θεσπίζονται αντίστοιχα μέτρα, η εφαρμογή γίνεται σταδιακά και δεν σημαίνει ότι την επόμενη μέρα θα «κλείσουν» αυτόματα λογαριασμοί ανηλίκων — χρειάζεται πρώτα να εγκατασταθούν αξιόπιστα συστήματα επαλήθευσης ηλικίας. Στην πράξη, την κύρια ευθύνη εφαρμογής την έχουν οι ίδιες οι πλατφόρμες, οι οποίες υποχρεούνται να εγκαταστήσουν αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας και να μπλοκάρουν την πρόσβαση σε ανηλίκους κάτω του ορίου. Το κράτος δεν ελέγχει απευθείας τους χρήστες, αλλά εποπτεύει αν οι πλατφόρμες συμμορφώνονται: η ΕΕΤΤ ως Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών, μαζί με το ΕΣΡ και την Αρχή Προστασίας Δεδομένων, παρακολουθούν την εφαρμογή και κινούν διαδικασίες σε περίπτωση παραβάσεων - καταγγελίες για πιθανές παραβιάσεις.

Η υπόθεση διαβιβάζεται στην αρμόδια αρχή του ΚΜ όπου είναι εγκατεστημένη η πλατφόρμα ή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο του Digital Services Act. Αν εντοπιστεί παραβίαση, επιβάλλονται κυρώσεις.

Τι λένε οι ειδικοί – Γιατί το ζήτημα είναι «δημόσιας υγείας»

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η υπερβολική χρήση κινητού, social media και online παιχνιδιών δεν είναι απλώς μια «κακή συνήθεια», αλλά μπορεί να επηρεάσει πραγματικά την ανάπτυξη του παιδιού. Όταν ένα παιδί περνά πολλές ώρες στην οθόνη, αυξάνονται τα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης, μειώνεται ο ύπνος, αυξάνεται η μοναξιά και η κοινωνική σύγκριση, ενώ εμφανίζονται και φαινόμενα όπως cyberbullying ή απομόνωση από τον πραγματικό κόσμο.

Παράλληλα, συγκεκριμένες ψηφιακές δραστηριότητες ενεργοποιούν στον εγκέφαλο τα ίδια «κυκλώματα ανταμοιβής» με αυτά των εξαρτησιογόνων ουσιών και μπορεί να οδηγήσουν σε απώλεια ελέγχου, έντονη επιθυμία και στερητικά συμπτώματα. Για αυτόν τον λόγο, οι επιστήμονες δεν λένε ότι το διαδίκτυο είναι ίδιο με τα ναρκωτικά, αλλά ότι σε ορισμένες ηλικίες μπορεί να λειτουργήσει με παρόμοιο τρόπο: επηρεάζει την αυτορρύθμιση, αντικαθιστά βασικές δραστηριότητες (ύπνο, άσκηση, επαφή με φίλους) και παρεμβαίνει σε μια περίοδο που ο εγκέφαλος ακόμα ωριμάζει. Έτσι, ο ψηφιακός εθισμός θεωρείται πλέον ζήτημα δημόσιας υγείας, αντίστοιχο ως προς τον αναπτυξιακό κίνδυνο με το αλκοόλ ή το κάπνισμα: όχι γιατί η ουσία είναι ίδια, αλλά γιατί η επίδραση στη συμπεριφορά, στη μάθηση και στην ψυχική υγεία των παιδιών μπορεί να είναι εξίσου βαθιά και μακροχρόνια.

Πρόσφατη έρευνα του ΟΟΣΑ έδειξε ότι:

-1 στους 4 εφήβους ένιωσε δυσφορία όταν προσωπικές πληροφορίες του κοινοποιήθηκαν online χωρίς συναίνεση.

-17% των παιδιών 11-15 ετών υπήρξαν θύματα διαδικτυακής παρενόχλησης (cyberbullying) την περίοδο 2021-2022.

-23% των 15χρονων δηλώνουν ότι αισθάνονται νευρικοί ή ανασφαλείς χωρίς πρόσβαση στο κινητό τους.

-20% των 15χρονων παραμελούν άλλες σημαντικές δραστηριότητες (αθλητισμό, χόμπι κ.λπ.) λόγω social media.