Νουβέλα με ολιστικό όραμα: «Νώε» του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ο «Νώε», οικολογική αλλά και πολιτική δυστοπία, μιλά για κάτι που είναι ήδη παρόν

Στην αρχή της Άνοιξης είχαμε τη χαρά στην Ξάνθη να απολαύσουμε και να θαυμάσουμε το πρόσφατο έργο του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη «Νώε» που εκδόθηκε το 2024 στις εκδόσεις Κίχλη. Για τη νουβέλα μίλησαν ο Θωμάς Βουγιουκλής, Ομότιμος Καθηγητής του ΔΠΘ και ο Κυριαζής Παρασχίδης, συνταξιούχος σχολικός σύμβουλος Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

Μου είχε κάνει εντύπωση η ανακοίνωση της εκδήλωσης: «Η κοινωνική ευαισθησία και η φωνή αντίστασης χαρακτηρίζει το σημαντικό πεζογραφικό έργο του Χατζημωυσιάδη και τον έχει τοποθετήσει ανάμεσα στους πρώτους λογοτέχνες μας της νεότερης γενιάς, τα τελευταία είκοσι χρόνια. Το νέο του βιβλίο ‘ΝΩΕ’ είναι μία αλληγορία για την εκμετάλλευση της φύσης από τον άνθρωπο, για το πώς το πιο έξυπνο και συγχρόνως το πιο χαζό πλάσμα στον κόσμο παλεύει για την ίδια του την εξαφάνιση, νομίζοντας φυσικά πως κάνει το αντίθετο». Χαίρομαι που μου δίνεται η ευκαιρία να μιλήσω για τον συγγραφέα και αυτό το επίκαιρο έργο του.

Ο Παναγιώτης Χατζημωυσιάδης γεννήθηκε το 1970 στο Δυτικό Πέλλας, όπου ζει μέχρι σήμερα. Εργάζεται ως φιλόλογος στη μέση εκπαίδευση. Το συγγραφικό του έργο απαρτίζεται από τρεις συλλογές διηγημάτων (Τρεις μνήμες και δύο ζωές, Μεταίχμιο 2005• Ζώνη πυρός, Μεταίχμιο 2014• Η ιδιωτική μου αντωνυμία, Κίχλη 2018), μία νουβέλα (Καλά μόνο να βρεις, Κέδρος 2006), τέσσερα μυθιστορήματα (Το παραμύθι του ύπνου, Μεταίχμιο 2008• Αστοχία υλικού, Μεταίχμιο 2010• Έξοδα νοσηλείας, Ενύπνιο 2020• Το χιόνι των Αγράφων, Κίχλη 2021) και μία ποιητική συλλογή (Γυναικών τε, Εύμαρος 2023). Το 2021 το μυθιστόρημά του Έξοδα νοσηλείας τιμήθηκε με το Ειδικό Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για βιβλίο που προάγει σημαντικά τον διάλογο πάνω σε ευαίσθητα κοινωνικά ζητήματα και το 2022 το μυθιστόρημά του Το χιόνι των Αγράφων απέσπασε το Βραβείο Μυθιστορήματος του περιοδικού Ο Αναγνώστης.

Ερχόμαστε στον «Νώε». Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου διαβάζουμε:
«Η θερμοκρασία ανεβαίνει, οι πάγοι λιώνουν, οι ωκεανοί διαστέλλονται. Τεράστιες ποσότητες υδάτων κατακλύζουν την ξηρά, ολόκληρες πολιτείες καταποντίζονται. Ο ήρωας του βιβλίου, σαν άλλος Νώε, επιβιώνει εξήντα περίπου μέρες, αφού έρχεται αντιμέτωπος με ποικίλα πρακτικά, υπαρξιακά και ηθικά ζητήματα. Στην Κιβωτό του, εκτός από τον σκύλο του τον Παρασκευά, τον συντροφεύουν συγγραφείς, στοχαστές και καλλιτέχνες - η μνήμη ενός ολόκληρου πολιτισμού, που παραμένει ζωντανός μέσα από τις αφηγήσεις του. Ο «Νώε», οικολογική αλλά και πολιτική δυστοπία, μιλά για κάτι που είναι ήδη παρόν.

«Μπορεί ο καταποντισμός να είναι ένας, μα στην πραγματικότητα είναι πολλοί - πριν, κατά τη διάρκεια και κυρίως μετά. Θα 'πρεπε να το καταλάβω όταν άρχισαν να σηκώνουν το φράγμα στην παραλία, όταν έβλεπα τις οικογένειες να πνίγονται μέσα στα διαμερίσματά τους κι όταν εγκατέλειπα τους ναυαγούς στη νησίδα που βυθίστηκε […]. Δύο μήνες τώρα συνεχίζω ασταμάτητα να λάμνω πάνω από την πνιγμένη πόλη ανάμεσα σε σκουπίδια, μνήμες, μύθους, παραμύθια και βιβλικές γραφές. Ένας σβόλος ψεύτικης ελπίδας η ανταμοιβή μου».

Στον ένα χρόνο από την έκδοση του βιβλίου πολλοί/πολλές ασχολήθηκαν με το έργο. Παραπέμπω στο διαδίκτυο για όσους/όσες ενδιαφέρονται. Θα αναφέρουμε σημεία από την προσέγγιση της Χριστίνας Καραντώνη.

«Πρόκειται για ένα μύθο, με κυρίαρχο το συμβολικό χαρακτήρα, και ως τέτοιον θα πρέπει να τον αντιμετωπίσουμε, όπως τον αντιμετωπίζει εξάλλου και ο συγγραφέας του Νώε. Που στηρίζεται στην Παλαιά Διαθήκη, και σε άλλα όμως παλαιότερα αυτής έργα, για να μας αφηγηθεί μια ιστορία, μια δυστοπία για την ακρίβεια, κρούοντας (εκ παραλλήλου με τους επιστήμονες) τον κώδωνα του κινδύνου, πως κάπως έτσι θα διαγραφεί το μέλλον της γης. Μέσα στην νουβέλα του Χατζημωυσιάδη, η ιστορία του Νώε ξετυλίγεται διά στόματος του κεντρικού (ανώνυμου) ήρωα κατ’ επάγγελμα αφηγητή-ιστορητή και συνάμα πρωτοπρόσωπου αφηγητή της δυστοπίας, προς τον επώνυμο σκύλο, τον Παρασκευά».

Και καταλήγει η φιλόλογος, ποιήτρια και συγγραφέας Χριστίνα Καραντώνη:
«Ο Χατζημωυσιάδης έχει επιτύχει μ’ αυτή του τη νουβέλα, να καταλύσει τους περιορισμούς του τόπου, να υπερβεί όλες τις βαθμίδες τού χρόνου, αλλά και τις συμβατικές ειδολογικές και υφολογικές διακρίσεις. Επιτυγχάνει, επίσης, τον συγκερασμό του γίγνεσθαι με το δυνατόν γενέσθαι, εκ παραλλήλου δε τον φωτισμό του δέοντος γενέσθαι, χωρίς τίποτα το αφ’ υψηλού, το υπεράνω. Την αρμονική, σχεδόν φυσική, συνύπαρξη μύθων του παρελθόντος που δηλούν, σημαίνουν, προειδοποιούν, αλλά και επαληθεύονται από την σύγχρονη πραγματικότητα αφενός και αφετέρου μύθων εξ αρχής επινοημένων με τον οραματισμό μιας άλλης μελλοντικής πραγματικότητας που καλείται να τους επαληθεύσει».

Ο ίδιος ο συγγραφέας σε δημοσίευμά του στην «Αυγή» (9/5/24) μιλώντας για έργο του ανάμεσα στα άλλα σημειώνει:

«Μάρτης-Απρίλης του ‘23 η συγγραφή. Δυο μήνες ακατάπαυστης δουλειάς, κατά κανόνα ολονύκτιας. Το φθινόπωρο του ίδιου χρόνου σημειώθηκαν οι καταστροφικές πλημμύρες της Θεσσαλίας. Αφήνοντας στην άκρη το ανθρώπινο δράμα και τις πολιτικές ευθύνες, θα σταθώ στα λασπόνερα που βύθισαν ολόκληρο τον Κάμπο, στα κατεστραμμένα αντιπλημμυρικά έργα και στα ψάρια που βγήκαν στις πλατείες της Λάρισας - ακόμη μια επιβεβαίωση της ανθρώπινης αδυναμίας μπροστά στην οικολογική κατάρρευση. Όθεν και η μορφή εκείνου του γεροβαρκάρη που κάνει κουπί ανάμεσα στα βυθισμένα σπίτια του χωριού του, η καταστροφή και η ανθρωπιά συμπυκνωμένες σε μια φωτογραφία που θα θυμόμαστε για χρόνια» και καταλήγει:

«Μια αλληγορία θαρρώ πως είναι ο «Νώε», που με το πρόσχημα της οικολογικής δυστοπίας μιλά για τον ανθρώπινο πολιτισμό εν τω συνόλω, την ικανότητα ή την αδυναμία του να ανασυστήσει ένα νέο όραμα ζωής εν μέσω βαθιάς περιβαλλοντικής και πολιτισμικής κρίσης».

Καταλήγοντας θα παραθέσουμε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το συναρπαστικό έργο του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη:

«Είναι όλα ίδια και απαράλλαχτα, όπως ακριβώς τα θυμάμαι λίγο καιρό πριν, με τη διαφορά βέβαια του νερού που ’χει σκεπάσει τα πάντα, σαν αυλαία θεάτρου μετά το πέρας της παράστασης. Κάθομαι μονάχος στη σκοτεινή πλατεία και σκέφτομαι πως, αν μπορούσα να τραβήξω στην άκρη την κατεβασμένη κουρτίνα, θα εμφανιζότανε μπροστά μου όλο το σκηνικό της παλιάς ζωής μου. Οπότε θα άνοιγα την πόρτα και θα ’βγαινα στον δρόμο να κάνω έναν περίπατο μέχρι το πάρκο ή να τριγυρίσω στα εμπορικά της γειτονιάς, εκτός κι αν μου τηλεφωνούσε κάνας φίλος για να πεταχτούμε στο κέντρο για κινηματογράφο, μπαρ ή απλώς για μια βόλτα και, επιστρέφοντας αργά το βράδυ στο σπίτι, θα ’πεφτα ξερός για ύπνο».