Κενό στην πρόληψη: Χωρίς οργανωμένους ελέγχους όρασης τα παιδιά προσχολικής ηλικίας

Η Ελληνική Οφθαλμολογική Εταιρεία επισημαίνει ότι η απουσία οργανωμένων προληπτικών ελέγχων όρασης στα παιδιά δημιουργεί σημαντικά κενά στην έγκαιρη ανίχνευση οφθαλμολογικών προβλημάτων. Στο παρελθόν πραγματοποιούνταν συστηματικοί έλεγχοι σε μαθητές σε όλη τη χώρα, όμως σήμερα η πρακτική αυτή έχει ουσιαστικά εγκαταλειφθεί, με αποτέλεσμα πολλές παθήσεις να μην εντοπίζονται εγκαίρως. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι ο έλεγχος της όρασης μεταξύ 3 και 5 ετών, και μάλιστα από εξειδικευμένο οφθαλμίατρο, είναι κρίσιμος, καθώς επιτρέπει την έγκαιρη διάγνωση πριν ολοκληρωθεί η βασική περίοδος ανάπτυξης του οπτικού συστήματος.

Σύμφωνα με τις συστάσεις της US Preventive Services Task Force (USPSTF), όλα τα παιδιά ηλικίας 3-5 ετών θα πρέπει να εξετάζονται τουλάχιστον μία φορά από οφθαλμίατρο, ώστε να εντοπίζεται η αμβλυωπία - το λεγόμενο «τεμπέλικο μάτι» - καθώς και οι παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με αυτή.

Συχνότητα εμφάνισης προβλημάτων όρασης

Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι περίπου 1% έως 6% των παιδιών κάτω των 6 ετών παρουσιάζουν αμβλυωπία ή παράγοντες που μπορεί να την προκαλέσουν, όπως στραβισμό ή ανισομετρωπία. Μετα-αναλύσεις καταγράφουν ότι η συχνότητα της αμβλυωπίας κυμαίνεται συνήθως στο 1%-5%, ενώ στην Ευρώπη εκτιμάται γύρω στο 2,6% του παιδικού πληθυσμού. Η αποτελεσματικότητα των προληπτικών ελέγχων αποτυπώνεται και σε πληθυσμιακές μελέτες, οι οποίες δείχνουν ότι ο έλεγχος όρασης στις ηλικίες 3-4 ετών μπορεί να προλάβει μία περίπτωση αμβλυωπίας ανά περίπου 48 παιδιά που εξετάζονται.

Σχέση όρασης και σχολικής επίδοσης

Η καλή όραση αποτελεί βασικό παράγοντα για τη μαθησιακή διαδικασία. Παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες ή με διαταραχές του αυτιστικού φάσματος χρειάζεται να υποβάλλονται σε πλήρη οφθαλμολογική αξιολόγηση, ώστε να αποκλείονται προβλήματα όρασης που ενδέχεται να επιβαρύνουν την εκπαιδευτική τους πορεία. Σύγχρονα επιδημιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι οι Ειδικές Μαθησιακές Διαταραχές αφορούν το 5%-15% των παιδιών σχολικής ηλικίας, ενώ η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος εμφανίζεται περίπου σε 1 στα 31 παιδιά. Για τον λόγο αυτό, διεθνείς επιστημονικοί οργανισμοί - όπως η American Academy of Pediatrics, η American Academy of Ophthalmology και η American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus - τονίζουν ότι κάθε παιδί με μαθησιακές δυσκολίες πρέπει να εξετάζεται από οφθαλμίατρο.

Προτεινόμενες παρεμβάσεις

Στο παραπάνω πλαίσιο, η Ελληνική Οφθαλμολογική Εταιρεία προτείνει τα εξής: Επαναφορά ενός οργανωμένου, καθολικού και υποχρεωτικού προσχολικού ελέγχου όρασης πριν την εγγραφή στο Δημοτικό. Διασφάλιση ότι η εξέταση πραγματοποιείται αποκλειστικά από οφθαλμίατρο, ως ολοκληρωμένη ιατρική πράξη. Επίσημη καταγραφή της εξέτασης στον φάκελο υγείας του παιδιού.