Οδικός χάρτης δράσης για ανάπτυξη και δημογραφική ανάταξη της Ροδόπης

Γράφει ο Γιώργος Καρακωστίδης, πρόεδρος Συλλόγου Οικισμού Κρυονερίου Ροδόπης

Η Περιφερειακή Ενότητα Ροδόπης, και ειδικότερα οι οικισμοί της Δημοτικής Ενότητας Μαρωνείας, βρίσκονται τα τελευταία χρόνια αντιμέτωποι με μια διαρκώς επιδεινούμενη κοινωνικοοικονομική και δημογραφική πραγματικότητα. Η έλλειψη στοχευμένων αναπτυξιακών πολιτικών από την τοπική αυτοδιοίκηση αλλά την πολιτεία έχει οδηγήσει στην δημογραφική τους κατάρρευση καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για άμεσες και ουσιαστικές παρεμβάσεις.

Ο Σύλλογος Κρυονερίου, ως ενεργό κύτταρο της τοπικής κοινωνίας, αισθάνεται το χρέος να παρέμβει εποικοδομητικά και να συμβάλει στο δημόσιο διάλογο μέσα από συγκεκριμένες  αναπτυξιακές προτάσεις και παρεμβάσεις που απαντούν στα ουσιαστικά προβλήματα της περιοχής και επιδιώκουν τη δημιουργία βιώσιμων συνθηκών ανάπτυξης και ευημερίας για το σύνολο των κατοίκων της περιοχής, της Ροδόπης αλλά και όλης της Θράκης.

Οι παρακάτω προτάσεις δεν υποκαθιστούν τον ρόλο της πολιτείας, αλλά φιλοδοξούν να λειτουργήσουν ως βάση για διάλογο, συνεργασία και κοινή δράση. Προτάσεις οι οποίες έχουν κατατεθεί αρμοδίως προς φορείς της πολιτείας αλλά και προς τα αρμόδια Υπουργεία, ήδη από το 2024. Όμως για να κατανοήσουμε καλύτερα τις δυνατότητες αλλά και τα περιθώρια παρέμβασης, οφείλουμε πρώτα να αναφερθούμε στους κύριους άξονες πάνω στους οποίους έχει βασιστεί η αναπτυξιακή πορεία της Ροδόπης τα τελευταία χρόνια.

Η Ροδόπη είναι μια περιφερειακή ενότητα όπου το μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής του δραστηριότητας, αλλά και της αναπτυξιακής της δυναμικής τις τελευταίες δεκαετίες, στηρίζεται κυρίως στην παρουσία:

α. Του πρωτογενή τομέα, με έμφαση στη γεωργία και την κτηνοτροφία, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της τοπικής παραγωγής και απασχόλησης.

β. Του μεγάλου αριθμού υπηρετούντων στελεχών του Στρατού, της Αστυνομίας και της Πυροσβεστικής, οι οποίοι αποτελούν το θεμέλιο της δημόσιας ασφάλειας και προστασίας στην περιοχή. Μια παρουσία που ενισχύει όχι μόνο τη στρατηγική σημασία της Ροδόπης αλλά συμβάλλει  καθοριστικά και στην τοπική κοινωνική και οικονομική σταθερότητα και την ευημερία.

γ. Του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, το οποίο λειτουργεί ως βασικός μοχλός ανάπτυξης σε πολλούς και σημαντικούς τομείς, αλλά και στην κοινωνική και οικονομική ζωή, κυρίως μέσω της φοιτητικής κοινότητας.

δ. Των υπηρετούντων υπαλλήλων σε Κεντρικές Υπηρεσίες του Δημοσίου, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, καθώς και σε δομές του Υπουργείου Δικαιοσύνης,  συγκεντρώνοντας σημαντικό αριθμό εργαζομένων στηρίζοντας έτσι άμεσα αλλά και έμμεσα μεγάλο μέρος της τοπικής κοινωνίας και οικονομίας. 

ε. Των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στη Βιομηχανική Περιοχή (ΒΙ.ΠΕ.) Κομοτηνής, οι οποίες αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παραγωγικούς και εξαγωγικούς κόμβους του νομού συνεισφέροντας ουσιαστικά στην απασχόληση, στη βιομηχανική παραγωγή και στην τοπική οικονομική δραστηριότητα.

Μια Ροδόπη, η οποία παρά τις τεράστιες δυνατότητες που διαθέτει, δεν έχει καταφέρει να αξιοποιήσει μέχρι σήμερα κάποιους πολύ σημαντικούς τομείς για την ανάπτυξή της, οι οποίοι θα μπορούσαν να συνεισφέρουν σημαντικά στην αναπτυξιακή ώθηση της τοπικής οικονομίας και κοινωνίας.

Ενδεικτικά αναφέρουμε:

α. Τη διέλευση των εκατοντάδων χιλιάδων Βαλκάνιων επισκεπτών και τουριστών ετησίως από το τελωνείο της Νυμφαίας. 

β. Την μοναδική ιστορική κληρονομιά της περιοχής, με πλήθος μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς, τα οποία παραμένουν ανεκμετάλλευτα και δεν έχουν αναδειχθεί ως τουριστικά σημεία επισκεψιμότητας και ενδιαφέροντος.

γ. Το πλούσιο παραλιακό μέτωπο, το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει πόλο έλξης για τουρισμό κάθε είδους, από τον ήπιο οικοτουρισμό μέχρι τον θεματικό τουρισμό, προσφέροντας έτσι σημαντικά στην ενδυνάμωση της τοπικής αγοράς.

Καταθέτουμε σήμερα στον δημόσιο διάλογο μια σειρά προτάσεων που θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην κοινωνική, οικονομική και δημογραφική ανάταξη της Ροδόπης. Πρόκειται για προτάσεις που δεν αναφέρονται στον πρωτογενή τομέα ή τη βιομηχανική παραγωγή,καθώς οι αντίστοιχοι φορείς και τα επιμελητήρια γνωρίζουν καλύτερα τις ανάγκες των συγκεκριμένων κλάδων.

Οι παρακάτω προτάσεις αποτελούν καρπό μελετών των δύο τελευταίων ετών, οι οποίες έχουν κατατεθεί προς όλα τα αρμόδια υπουργεία, το Γραφείο του Πρωθυπουργού, του Προέδρου της Βουλής, αρχηγών  κομμάτων αλλά και του Προέδρου της Ελληνικής  Δημοκρατίας. Μελέτες που  έχουν δημοσιευθεί επίσης  σε τοπικά αλλά και πανελλαδικά ΜΜΕ οι οποίες αποτυπώνουν με τεκμηριωμένα στοιχεία την επικρατούσα δυσμενή κοινωνικοοικονομική κατάσταση της περιοχής, καθώς και τη δημογραφική κατάρρευση  οικισμών της περιοχής αλλά και ολόκληρης της Ροδόπης αναδεικνύοντας παράλληλα και τις αναπτυξιακές δυνατότητες της περιοχής σε πολλούς τομείς.

Ιδιαίτερα μεγάλο ενδιαφέρον για αυτές τις πρωτοβουλίες αλλά και τις μελέτες σχετικά με τη κοινωνικοοικονομική και δημογραφική κατάσταση της Ροδόπης έχουν εκφράσει το τελευταίο χρονικό διάστημα, αυτοδιοικητικοί άλλων Περιφερειακών Ενοτήτων, Υπουργεία, το Γραφείο του Πρωθυπουργού αλλά και ο ίδιος ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας προ ημερών, ο οποίος με δική του πρωτοβουλία επικοινώνησε τηλεφωνικά προκειμένου να ενημερωθεί για το ζήτημα.

ΟΥΔΕΙΣ ΟΜΩΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΡΟΔΟΠΗ!

Ακολουθεί μια συνοπτική παρουσίαση ορισμένων εκ των προτάσεων, οι οποίες καταγράφονται σε πολυσέλιδο αναλυτικό υπόμνημα με κοστολογημένα παραδείγματα και τεκμηριωμένα προσδοκώμενα αποτελέσματα:

1. Διατήρηση και εάν είναι δυνατόν ενίσχυση του Ετήσιου Αριθμού των Εισακτέων Φοιτητών στις Σχολές του ΔΠΘ και συγκεκριμένα της Ροδόπης.

2. Αύξηση του ποσοστού επάνδρωσης των μονάδων του Στρατού, της Αστυνομίας, της Πυροσβεστικής στην Ροδόπη αλλά και σε όλη την Θράκη  κατά 10% έως 20%, αξιοποιώντας τις ανακοινώσεις αλλά και προθέσεις των αρμοδίων Υπουργείων, που αναφέρονται  στα πολύ χαμηλά ποσοστα επανδρωσης των μονάδων της Θράκης.

3.Ενίσχυση του προσωπικού όλων των Δημόσιων Υπηρεσιών που εδρεύουν στην Ροδόπη (υπό στελεχωμένων υπηρεσιών της Περιφέρειας, του Γενικού Νοσοκομείου αλλά και των ΟΤΑ)  μέσω εθελούσιων μετατάξεων αλλά και νέων προσλήψεων μέσω ΑΣΕΠ, μέχρι συμπληρώσεως των οργανογραμμάτων τους.

4.Διαρκής παρακολούθηση και μέριμνα για τη διασφάλιση της μόνιμης και σταθερής λειτουργίας της Σχολής Αστυνομίας.

5.Επαναφορά και λειτουργία Κέντρου Νεοσυλλέκτων στην Κομοτηνή (ως κέντρο κατάταξης οπλιτών θητείας της Περιφέρειας ΑΜΘ, το οποίο καταργήθηκε στο πρόσφατο παρελθόν).Μια θεσμική κίνηση για πολλούς και προφανείς λόγους σε αρμονικό συνδυασμό με την παραπάνω παράγραφο (3).

Η πλήρης αποδοτικότητα των παραπάνω παρεμβάσεων προϋποθέτει τον συντονισμό τους με επιπλέον μέτρα και στοχευμένα κίνητρα, ώστε να διασφαλιστεί η επίτευξη των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων για την περιοχή.

1.Επαναφορά οικονομικών κινήτρων για τα στελέχη των ΕΔ σε όλη την Θράκη τα οποία καταργήθηκαν την περίοδο μνημονίων.

Αναφερόμαστε στην επαναφορά της χορήγησης του επιδόματος Παραμεθορίου σε όλη την Θράκη, το οποίο σήμερα δίνεται (κατά πολύ μειωμένο μάλιστα) μόνο σε Νησιά και Έβρο.

2.Δυνατότητα Χορήγησης άτοκων η και επιδοτούμενων Δανείων Αγοράς πρώτης Κατοικίας σε όλη τη Θράκη σε: Στρατιωτικούς, Αστυνομικούς, Πυροσβέστες αλλά και Δημοσίους Υπαλλήλους, με την ανάληψη δέσμευσης παραμονής από τον δικαιούχο π.χ. επί (5 η 10) χρόνια .Ένα στεγαστικό πρόγραμμα  το οποίο εφαρμόστηκε κατά το παρελθόν  (1990-2000) αλλά δεν απέδωσε τα αναμενόμενα αποτελέσματα αφού εξαιρούσε  Στρατιωτικούς, Αστυνομικούς, και Πυροσβέστες. Αυτούς δηλαδή που κατά εκατοντάδες σε κάθε νομό είχαν κυρίως την δυνατότητα να αδράξουν την ευκαιρία.

3.Εκπόνηση ενός στεγαστικού προγράμματος για Νέους με μηδενικό επιτόκιο (Σπίτι για Νέους στην Θράκη) το οποίο θα μπορούσε όχι μόνο να συγκρατήσει την μεγάλη φυγή των νέων της περιοχής αλλά και να προσελκύσει νέους που  διαμένουν ήδη στην περιοχή μας κατά χιλιάδες μάλιστα λόγω σπουδών.

Αδιαπραγμάτευτη αλλά και εθνική προτεραιότητα θα πρέπει να αποτελέσει η ανασυγκρότηση των οικισμών της υπαίθρου σε όλη την Θράκη. Ιδιαίτερη προτεραιότητα όμως  θα πρέπει να δοθεί στη σωτηρία οικισμών της Ροδόπης και του Έβρου οι οποίοι εκτός του μεγάλου  δημογραφικού  προβλήματος που αντιμετωπίζουν βάλλονται και από έναν «ιδιότυπο εποικισμό», όπως για παράδειγμα οι οικισμοί του Ίμερου, της  Ξυλαγανής, των  Προσκυνητών αλλά και της ιστορικής  Μαρώνειας στην Ροδόπη αλλά και πολλοί ακόμη στην Ενότητα του Έβρου. Τα στοιχεία των μελετών που έχω δημοσιεύσει πρόσφατα για αυτές τις περιοχές δεν αφήνουν κανένα περιθώριο εφησυχασμού.

Η συνεχιζόμενη  αδράνεια λήψης μέτρων ενισχύει τα φαινόμενα της εγκατάλειψης και  κοινωνικής αποσάθρωσης, απειλώντας όχι μόνο την τοπική συνοχή αλλά και την εθνική ισορροπία σε μια τόσο ευαίσθητη περιοχή. Απέναντι σε αυτήν την εξέλιξη, η Πολιτεία οφείλει να υιοθετήσει άμεσα μια συνεκτική στρατηγική στήριξης των κατοίκων και αναγέννησης της περιοχής.

Αυτό σημαίνει ότι τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν δεν μπορεί να περιορίζονται  στην σημερινή οικονομική ενίσχυση μόνο των γεννήσεων, αλλά οφείλουν να στοχεύουν στην συγκράτηση αλλά και προσέλκυση νέων ανθρώπων, που θα  μπορούσαν να δραστηριοποιηθούν επαγγελματικά στην περιοχή. Παράλληλα, είναι αναγκαίο να διαμορφωθούν ουσιαστικά κίνητρα παραμονής, που να καθιστούν την περιοχή ως  βιώσιμη επιλογή για ζωή, εργασία αλλά και δημιουργία οικογένειας.

Οι οικισμοί της Δημοτικής Ενότητας Μαρωνείας διαθέτουν κάποια βασικά χαρακτηριστικά για να πετύχει ένα τέτοιο εγχείρημα, αφού διαθέτουν πλην των άλλων και ένα πλούσιο και αδιαμόρφωτο παραλιακό μέτωπο δεκάδων χιλιομέτρων αλλά και μια μοναδική ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά, αναγνωρισμένη και σπάνια σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Χαρακτηριστικά τα οποία όμως παραμένουν αναξιοποίητα και χωρίς αναπτυξιακό σχέδιο εδώ και δεκαετίες.
Αυτή η δυναμική περιοχή δεν χρειάζεται απλώς στήριξη  χρειάζεται στρατηγική παρέμβαση, συντονισμένες δράσεις και φυσικά πολιτική βούληση.

Έτσι, με γνώμονα τα παραπάνω δεδομένα αλλά και όλα τα στοιχεία των αναλύσεων που έχουμε καταθέσει προς τα αρμόδια Υπουργεία αλλά και στον δημόσιο διάλογο  προτείνουμε σήμερα (17) μέτρα -παρεμβάσεις, με στόχο την ουσιαστική οικονομική και δημογραφική ανάταξη των οικισμών της Δημοτικής ενότητας Μαρωνείας.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

1. Σύνταξη και Εφαρμογή ενός Πιλοτικού προγράμματος για την Δημοτική Ενότητα Μαρωνείας του Δήμου Μαρωνείας - Σαπών, με εξασφαλισμένη χρηματοδότηση  το οποίο θα πρέπει να λαμβάνει σοβαρά υπόψη τις ιδιαίτερες γεωγραφικές, δημογραφικές και κοινωνικές συνθήκες της περιοχής, με στόχο την ανάσχεση της πληθυσμιακής συρρίκνωσης, την ενίσχυση της παρουσίας νέων οικογενειών, καθώς και την οικονομική και αναπτυξιακή ανάκαμψη της περιοχής η οποία θα πρέπει να συνδυαστεί και με τα παρακάτω απαραίτητα μέτρα.

2. Μηδενική φορολογική επιβάρυνση για (5 έως 10) έτη σε υφιστάμενους μικρούς επαγγελματίες των οικισμών της Δ. Ενότητας, αλλά και σε νέους που θα εκφράσουν το ενδιαφέρον, βοηθώντας έτσι παράλληλα στο άνοιγμα νέων μικρών επιχειρήσεων για τα επόμενα χρόνια.

3. Οικονομική ενίσχυση  (επιδότηση) για ανθρώπους της τοπικής κοινωνίας της Ροδόπης οι οποίοι θα εκδηλώσουν  ενδιαφέρον να ανοίξουν νέες μικρές επιχειρήσεις στην Δημοτική Ενότητα Μαρωνείας.

4. Εφαρμογή ενός Προγράμματος ανακαίνισης-επισκευής παλαιών κατοικιών με υψηλό ποσοστό επιδότησης, άνευ εισοδηματικών κριτηρίων για όλους τους ιδιόκτητες (και όχι μόνο τους μόνιμους κατοίκους) σε οικισμούς της Δημοτικής ενότητας Μαρωνείας, προκειμένου το μέτρο να έχει αποτελέσματα και να μπορέσει να φρενάρει την αθρόα σημερινή πώληση ακινήτων με την αντίστοιχη ανάληψη δεσμεύσεων απαγόρευσης μεταβίβασης (πλην των μελών οικογένειας) για 5-10 χρόνια. Ένα ουσιαστικό «μέτρο φρένο» στον επιθετικό ιδιότυπο εποικισμό των τελευταίων ετών.

5. Την άμεση κατάργηση του ΕΝΦΙΑ σε όλα ανεξαιρέτως τα ακίνητα όλων των οικισμών που πλήττονται από τον ιδιότυπο εποικισμό, και όχι μόνο για την πρώτη κατοικία όπως ανακοινώθηκε πρόσφατα.

6. Την μείωση των Δημοτικών Τελών και Φόρων από την τοπική αυτοδιοίκηση  για όλα τα ακίνητα των παραπάνω οικισμών, σε απόλυτη συνεννόηση με τα αρμόδια Υπουργεία προκειμένου να εξασφαλιστούν οι τυχόν οικονομικές απώλειες του Δήμου.

Ενδεικτικό παράδειγμα της οικονομικής πίεσης που βιώνουν σήμερα οι ιδιοκτήτες κατοικιών  των οικισμών της Ροδόπης είναι το βάρος της φορολογίας στην ακίνητη περιουσία (ΕΝΦΙΑ-Δημοτικά Τέλη). Οι ιδιοκτήτες παλαιών και στο μεγαλύτερο μέρος τους ακατοίκητων κατοικιών καλούνται σήμερα να πληρώνουν σημαντικά ποσά σε φόρους, χωρίς να απολαμβάνουν κανένα ουσιαστικό οικονομικό όφελος. Στους εν λόγω οικισμούς, με βάση τις ισχύουσες αντικειμενικές αξίες, ένας ιδιοκτήτης κατοικίας 100 τ.μ., κατασκευής 1950 ή 1960, με μια μικρή αποθήκη 30-50 τ.μ. εντός οικοπέδου 1.000 τ.μ., έχει καταβάλει από το 2014 μέχρι και σήμερα (έτος εφαρμογής ΕΝΦΙΑ ) περισσότερα  από 5.500 ευρώ σε ΕΝΦΙΑ και Δημοτικούς Φόρους. Το αποτέλεσμα; Μια αθόρυβη, αλλά σταθερή μεταβίβαση ακινήτων σε αλλοδαπούς, με την Πολιτεία, έστω και άθελά της, να ενισχύει αυτή την τάση μέσω της φορολογικής της πολιτικής.

7. Βελτίωση της παροχής υπηρεσιών πρωτοβάθμιας υγείας στους οικισμούς της περιοχής.

8. Η εξέταση εγκατάστασης και λειτουργίας μιας μεταποιητικής η και βιομηχανικής μονάδας σε περιοχή μεταξύ των οικισμών της Ενότητας Μαρώνειας.

9. Επικαιροποίηση, υποβολή, Χρηματοδότηση και Υλοποίηση με fast track διαδικασίες υφιστάμενων μελετών όπως για παράδειγμα  της Οριστικής Μελέτης που εμείς αναδείξαμε με  τίτλο: «Βελτίωση παραλιακής οδού Ιμέρου – Μαρώνειας προϋπολογισμού  7.950.000,00 ευρώ»!

10. Εκ νέου βελτίωση και ασφαλτόστρωση επιτέλους του οδικού δικτύου Προσκυνητών-Κρυονερίου αλλά και  Ιμέρου- παραλίας (που επίμονα και τεκμηριωμένα ζητούμε) σε συνδυασμό με την τοποθέτηση επιτέλους των οφειλόμενων επί 2 σχεδόν χρόνια τώρα ενημερωτικών πινακίδων για την καθοδήγηση επισκεπτών και τουριστών , πλησίον του κόμβου της ανατολικής εισόδου της Κομοτηνής αλλά και σε άλλα κομβικά σημεία του επαρχιακού οδικού δικτύου προς το παραλιακό μέτωπο.

11. Αξιοποίηση Επιτέλους  (με ήπιου χαρακτήρα συγκεκριμένες παρεμβάσεις που έχουμε προτείνει) των αισθητικών αναδασώσεων όλου του παραλιακού μετώπου μεταξύ των παραλιακών οικισμών Κρυονερίου-Ιμέρου στα οποία σήμερα είναι υπό εξέλιξη η υλοποίηση του μεγαλύτερου έργου των τελευταίων δεκαετιών μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, στο πλαίσιο του προγράμματος “Προστασία Δασών – ANTINERO III”, λόγω της οργανωμένης, επίμονης και επιτυχημένης δράσης του Συλλόγου μας ενισχύοντας την αναπτυξιακή δυναμική της περιοχής.

12. Εκπόνηση Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΤΠΣ), προκειμένου να  καθοριστεί  η χρήση γης, οι όροι δόμησης, οι προστατευόμενες περιοχές, καθώς και οι προτεραιότητες για υποδομές και κοινωνικές υπηρεσίες.

13. Ανάδειξη Επιτέλους του «Σπηλαίου του Κύκλωπα του Πολύφημου», με παράλληλη  αξιοποίηση και διασύνδεσης του με το ‘Έπος της Οδύσσειας σύμφωνα και με τις ουσιαστικές υποδείξεις του ΙΝΣΕΤΕ που έχουμε προτείνει επανειλημμένως, τις οποίες η τοπική αυτοδιοίκηση αδικαιολόγητα χρόνια τώρα  αγνοεί.

14. Ανάδειξη αλλά και βελτίωση προσβασιμότητας του λιμανιού του Αγίου Χαραλάμπους. Ένα λιμανάκι(καταφύγιο) διαφορετικό από όλα τα άλλα στη βόρεια Ελλάδα λόγω γεωγραφικής θέσης αλλά και  αρχαιοτήτων, το οποίο θα μπορούσε με κάποιες στοχευμένες, ήπιες, μικρές και όχι απαραίτητα κοστοβόρες  παρεμβάσεις να αποτελεί σήμερα έναν εμβληματικό τουριστικό προορισμό μεγάλης επισκεψιμότητας για την περιοχή μας.

15.Οργάνωση, Διασύνδεση, Προβολή αλλά και εύκολη Προσβασιμότητα πολιτών και επισκεπτών στους αρχαιολογικούς χώρους της Μαρώνειας, σύμφωνα και με τις προτάσεις του ΙΝΣΕΤΕ που εφαρμόζονται εδώ και δεκαετίες τώρα σε όλη την χώρα αλλά όχι στην περιοχή μας!

 16. Ανάληψη Πρωτοβουλιών από την τοπική αυτοδιοίκηση Α και Β βαθμού, προκειμένου να υπάρξει Έμπρακτη Συμμετοχή της Ιδιωτικής Πρωτοβουλίας σε αυτή την Εθνική Προσπάθεια με την Αξιοποίηση του συνόλου του Ιδιωτικού Επιχειρηματικού κόσμου που δραστηριοποιείται στην  ΒΙΠΕ Κομοτηνής (και όχι μόνο) προς όφελος της Τοπικής Κοινωνίας της περιοχής μέσω της  Εταιρικής και κοινωνικής ευθύνης των εταιρειών.

17. Ακόμη, προτείνεται η διοικητική αποκέντρωση ορισμένων υπηρεσιών στη Δημοτική Ενότητα Μαρωνείας, με στόχο τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας, την ευκολότερη πρόσβαση των πολιτών και την καλύτερη λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών στην περιοχή.

Η ανασυγκρότηση των οικισμών της Ροδόπης δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά και μόνο σε οικονομικά κίνητρα. Χρειάζεται πρώτα απ’ όλα βούληση και ειλικρινή διάθεση συνεργασίας της τοπικής αυτοδιοίκησης Α και Β βαθμού με την τοπική κοινωνία, αλλά και στοχευμένες παρεμβάσεις, προκειμένου να διαμορφωθεί  μια νέα, αισιόδοξη προοπτική για την περιοχή.