Το αρχοντικό του Αστρίδη Φρειδερίκου (Φρίτς)

Η παλιά Κομοτηνή της χριστιανικής συνοικίας Βαρούσι

Σήμερα τα κτίρια της παλιάς χριστιανικής Κομοτηνής χάνονται. Τα λίγα κτίρια που κτίστηκαν λίγο πριν και λίγο μετά το 1900 και υπάρχουν ακόμα εκεί στο Βαρώσι ή Βαρούσι είναι το σήμα κατατεθέν της εποχής εκείνης

Το Βαρώσι ή Βαρούσι στο τότε τοπικό λεξιλόγιο ήταν μια από τις δύο χριστιανικές συνοικίες της Κομοτηνής που δημιουργήθηκε και αναπτύχθηκε κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας, αργότερα αναπτύχθηκε και η δεύτερη συνοικία του Αγίου Γεωργίου με την ομώνυμη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου.

Το όνομα Βαρώσι ή Βαρούσι στην τοπική διάλεκτο προέρχεται από την λέξη "varos" που σημαίνει "προάστιο" και την δανείστηκαν οι Οθωμανοί από τη σερβοκροατική γλώσσα που σημαίνει "το κέντρο της πόλης" αλλά και το "προάστιο". Ενώ στα ουγγρικά σημαίνει "Δήμος". Με το όνομα Βαρώσι στην Ελλάδα υπήρχαν ορισμένες συνοικίες πόλεων που κατά την Οθωμανική αυτοκρατορία κατοικούνταν αποκλειστικά από χριστιανούς.

Αυτή λοιπόν η ιστορική συνοικία της Κομοτηνής που ζούσαν αποκλειστικά μόνο Έλληνες χριστιανοί ήταν η καρδιά της πόλης μια και εκεί ζούσαν άνθρωποι μορφωμένοι, έμποροι, επιχειρηματίες κλπ.

Είναι γνωστό ότι εκεί στο ανατολικό άκρο της συνοικίας αυτής, εκεί στην αρχή της οδού Βενιζέλου διαδραματίστηκαν και πολλά γεγονότα μετά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο όπου ένας ανεξέλεγκτος φανατισμένος όχλος Οθωμανών συγκεντρώθηκε στην απέναντι πλευρά του χειμάρρου Μπουκλουτζά. Τότε ήταν που το Βαρώσι το έσωσε ο Οθωμανός Αλί Ούστογλου με τους 70 έμπιστους ιππείς του από την καταστροφή, την φωτιά, τις λεηλασίες και τις σφαγές στους χριστιανικούς κατοίκους της.

Με την απελευθέρωση της Κομοτηνής το 1920 οι χριστιανοί δεν ξέχασαν τον σωτήρα τους. Έτσι προς τιμή του ονοματοθετήθηκε μια οδός και ήταν ένα κομμάτι της σημερινής οδού Μακεδονίας που τότε ήταν αδιέξοδος. Επί επταετίας όταν τότε έγινε η διάνοιξη της υπολοίπου οδού όλη η οδός αυτής ονομάστηκε οδός Μακεδονίας καταργώντας έτσι την οδό Αλί Ουστόγλου.

Το 1991 όμως ο Δήμος Κομοτηνής έδωσε το όνομά του σε μια ανώνυμη οδό που είναι κάθετος της οδού Φιλιππουπόλεως και Μεσημβρίας. Έτσι ήλθε η δικαίωση. Η συνοικία το Βαρούσι ή Βαρώσι περιελάμβανε τις σημερινές οδούς Νέστορος Τσανακλή, Ελ. Βενιζέλου, Γ. Νικολάου, Στουκοπούλου, Μ.Μ. Ιερωνύμου, Σωκράτους, Κούλογλου, Μιλτιάδου, Γεωργ. Σεφέρη, Νικαίας, Ξενοφώντος κλπ. Στις ανωτέρω οδούς ήταν τα σπίτια των Νικολάου Κ. Ζωίδη Α΄αιρετού δημάρχου Κομοτηναίων, Φωτιάδη δικηγόρου, Μαλιοπούλου, Χατζηκοσμά, Αδαμαντίου Διαμαντή, Βασιλείου Τσουρίδη, Ιωάννη Καραγιάννη, η κατοικία του Μητροπολίτη Μαρωνείας, του καπνέμπορου Ιωαννίδη, του Χρήστου Μπογιώτα, της Πηνελόπης Γιαννούλη, του Γαρυφάλλου, του Χατζηπαρασκευά, του Αθανασίου Καστάνη, του Χατζηραξή, του Χατζηδάφτσιου, του Σταύρου Μαργαριτόπουλου, του Γεωργίου Σχοινά, του Εμμανουήλ Γούναρη, του Φρειδερίκου Αστρίδη, λίγο πιο κάτω το σπίτι της Κλειώς εκεί που αργότερα εγκαταστάθηκε ο Σκακιστικός Όμιλος. Πιο εκεί το σπίτι της Χαρίκλειας με καταγωγή από την Μαρώνεια και πολλά άλλα γνωστών και άγνωστων Κομοτηναίων. Στην οδό Βενιζέλου 18-20 υπήρχε και υπάρχει ακόμη η διώροφη οικοδομή του Ευάγγελου Αστρίδη του Θρασύβουλου που απεβίωσε το 1910. Αυτός περί το 1880 έκτισε την ανωτέρω οικοδομή με όλα τα υλικά πολυτελείας που υπήρχαν εκείνη την εποχή και τα εισήγαγε από την Κωνσταντινούπολη και από άλλα μέρη.

Η οικοδομή αυτή αποτελείται από το ισόγειο και τον πρώτο όροφο. Με εσωτερική ξύλινη σκάλα ανεβαίνεις στον πρώτο όροφο όπου ήταν το κυρίως σπίτι και αποτελείτο από δύο δωμάτια, χωλ, κουζίνα δύο τζάκια με υψηλούς καπνοδόχους, χωνευτά ντουλάπια στους τοίχους, σε μια γωνία υπήρχε το μπάνιο με χάλκινο θερμοσίφωνα παραγγελία από την Γερμανία. Ο θερμοσίφωνας αυτός ήταν ενσωματωμένος και πατούσε επάνω σε μια μικρή σόμπα που όταν την άναβαν ζέσταινε το νερό σε λίγα λεπτά. Οι παλαιοί ίσως να ενθυμούνται αυτού του είδους τους θερμοσίφωνες. Αργότερα όταν τοποθέτησαν μέσα στο σπίτι ξυλόσομπες γκρέμισαν τους καπνοδόχους χάλασαν και τα τζάκια.

Την οικοδομή αυτή την κληρονόμησε ο γιος του Αστρίδης Φρειδερίκος που απεβίωσε το 1974. Ο Φρειδερίκος ήταν έμπορος καπνών που πανδρεύτηκε μια Αυστριακή. Άνοιξαν εργοστάσιο επεξεργασίας καπνού στην Αυστρία. Επειδή εκείνη την εποχή απαγορευόταν σε αλλοδαπούς στην Αυστρία να ανοίξουν επιχείρηση, άνοιξε το εργοστάσιο με δικά του χρήματα στο όνομα της συζύγου του.

Μόλις άρχισε να αποδίδει το εργοστάσιο στο φουλ η σύζυγός του το ανακοίνωσε ότι τον χωρίζει και τον έδιωξε. Έτσι λοιπόν ο Φρειδερίκος επέστρεψε στην Κομοτηνή πάμπτωχος με μια βαλίτσα ρούχα μόνο. Έκτοτε στην Κομοτηνή τον φιλοξενούσε μέχρι το τέλος της ζωής του το 1974 ο γιος του αδελφού του Παναγιώτη ο Ευάγγελος Αστρίδης.

Όταν γύρισε από την Αυστρία ο Φρειδερίκος μέχρι που απεβίωσε του πρόσθεσαν το προσωνύμιο "Φρίτς" γιατί είχε παντρευτεί Αυστριακή και είχε έλθει από την Αυστρία. Στο τέλος της ζωής του με διαθήκη χάρισε το διώροφο αυτό στον ανιψιό του Ευάγγελο που τον πρόσεχε και τον φιλοξενούσε όλα τα χρόνια.

Στην αρχή ο πατέρας του Ευάγγελου το ισόγειο το λειτουργούσε ως ξυλουργείο, αργότερα όταν το ανέλαβε ο γιος του το λειτουργούσε ως παντοπωλείο μέχρι που συνταξιοδοτήθηκε την δεκαετία του 1980 και το έκλεισε.

Ακόμα θυμάμαι τον κυρ Βαγγέλη, ήταν ένας ψηλός άνθρωπος που στεκόταν μπροστά στην είσοδο του παντοπωλείου που για να εισέλθεις μέσα έπρεπε να ανέβεις δύο σκαλοπάτια. Το σπίτι του επάνω ορόφου το παραχώρησε ο Ευάγγελος για να διαμένει η αδελφή του Πιπίνα υπό τον όρο, ότι, όταν θα κτίσει δικό της σπίτι θα μετακομίσει εκεί, όπως και έτσι έγινε.

Λίγο πριν από την Συνθήκη του Νεϊγύ 27-11-1919 οι σύμμαχοι εξουσιοδότησαν τον Franchet d. Esperey να διατάξει μέσα στον Οκτώβριο του 1919 την εκκένωση της Δυτικής Θράκης από τους Βουλγάρους και την κατάληψη της από τους Συμμάχους. Με το άρθρο 48 της Συνθήκης η Δ. Θράκη μέχρι τον κανονισμό της οριστικής τύχης της, θα διοικείται από τον Γάλλο Αρμοστή στρατηγό Charpy (Σαρπύ). Έτσι στις 18 Οκτωβρίου του 1919 ιδρύεται ένα ιδιότυπο αυτόνομο κρατίδιο με την ονομασία "Διασυμμαχική Θράκη". Επικεφαλής ορίστηκε ο Γάλλος στρατηγός Σαρπύ.

Την ίδια χρονιά στάλθηκε από την ελληνική κυβέρνηση στην Κομοτηνή η οποία ήταν έδρα του "Αυτόνομου" κρατιδίου, ο Χαρίσιος Βαμβακάς ως Αρμοστής Θράκης. Όταν ήλθε στην Κομοτηνή ο Γάλλος στρατηγός εγκαταστάθηκε στην οικία του Αστρίδη Φρειδερίκου εκεί στην οδό Βενιζέλου όπου διέμενε μέχρι την απελευθέρωση της Θράκης στις 14 Μαΐου 1920 που παρέδωσε την εξουσία στον εκπρόσωπο της Ελλάδος και Αρμοστή της Θράκης Χαρίσιο Βαμβακά.

Τον Σαρπύ του άρεσε πολύ το μπιλιάρδο έτσι λοιπόν παρήγγειλε από την Γαλλία ένα μπιλιάρδο που αφού του το έφεραν με το τρένο το εγκατέστησε στη Λέσχη Κομοτηναίων μια και δεν χωρούσε στην οικία του Φρειδερίκου Αστρίδη όπου διέμενε. Όταν αποχώρησε από την Κομοτηνή δεν το πήρε μαζί του και το δώρισε στην Λέσχη. Μέχρι πριν μερικά χρόνια το μπιλιάρδο αυτό των 106 χρόνων βρισκόταν τοποθετημένο εκεί στην Λέσχη Κομοτηναίων, οπότε κάποιος το ιδιοποιήθηκε, επειδή όμως πολλοί γνωρίζουν ότι το κράτησε για να το συντηρήσει αλλά αργότερα αμέλησε να το παραδώσει καλό θα είναι να γίνει μια τελετή παράδοσης - παραλαβής από τους απογόνους του στο σημερινό συμβούλιο της Λέσχης Κομοτηναίων του ιστορικού αυτού 106 ετών μπιλιάρδο που παράτυπα το κρατάει.

Επανερχόμενοι στο κτίριο του "Αστόρ Φρίτς" - Φρειδερίκου Αστρίδη σας ενημερώνουμε ότι οι σημερινοί απόγονοι και ιδιοκτήτες του κτιρίου αυτού έχουν κάνει ορισμένες σωστικές επιδιορθώσεις για να το κρατήσουν ζωντανό με νέο σοβά ελαιοχρωματισμό και το κυριότερο μια και είχε υποχωρήσει λίγο το ζευκτό και παραμορφώθηκε η κορυφογραμμή της στέγης το άλλαξαν και έτσι ήλθε στη σωστή ευθείας η κεραμυδοσκεπή. Επίσης έχουν κάνει και διάφορες άλλες μικροεπιδιορθώσεις.

Από την ώρα που έκλεισε το παντοπωλείο στο ισόγειο λόγω συνταξιοδότησης του Ευάγγελου Αστρίδη το διαμόρφωσαν σε δύο τώρα καταστήματα όπου πωλούν ανδρικά ρούχα.

Σήμερα τα κτίρια της παλιάς χριστιανικής Κομοτηνής χάνονται. Τα λίγα κτίρια που κτίστηκαν λίγο πριν και λίγο μετά το 1900 και υπάρχουν ακόμα εκεί στο Βαρώσι ή Βαρούσι είναι το σήμα κατατεθέν της εποχής εκείνης. Από την εποχή που κτίστηκαν αυτά τα όμορφα κτίρια μέχρι σήμερα πολλά τα έχουν γκρεμίσει και στη θέση τους ανήγειραν πολυώροφες οικοδομές. Γι' αυτό έστω και αυτά που παρέμειναν θα πρέπει να τα διαφυλάξουμε ως κόρη οφθαλμού.

Γι' αυτό θα πρέπει από τους αρμοδίους - Εφορεία Νεοτέρων Μνημείων Ξάνθης και Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης - αφού γίνει η καταμέτρηση τους να καταγραφεί και η ιστορία του κάθε κτιρίου γιατί το καθένα ξεχωριστά έχει και την διαφορετική του ιστορία.

Ορισμένα πάλι είναι υπό εγκατάλειψη γι' αυτό θα πρέπει να υποχρεωθούν οι ιδιοκτήτες τους να μπουν σε ειδικά δωρεάν προγράμματα επισκευής και σωστής διαμόρφωσης των κτιρίων όπως ήταν εκείνη την εποχή.

Εμείς κάνουμε τις προτάσεις μας, τον λόγο τώρα τον έχουν οι αρμόδιοι και οι ιδιοκτήτες.