Τα εγκαίνια του μουσουλμανικού Γυμνασίου της Κομοτηνής το 1952

Το πρόγραμμα της επίσκεψης του Τούρκου Προέδρου και η υποδοχή του από τις ελληνικές αρχές και τους πολίτες

Γράφει ο Παράσχος Ανδρούτσος

Η Τουρκία η οποία υπέγραψε το πρωτόκολλο ένταξης στο ΝΑΤΟ στις 17-10-1951, έγινε μέλος του ΝΑΤΟ με την Ελλάδα στις 19-2-1952.

Λίγους μήνες μετά τις υπογραφές, πραγματοποίησαν αμοιβαίες επισκέψεις από τις πολιτικές και στρατιωτικές αρχές Τουρκίας και Ελλάδας. Ως πρώτος Πρόεδρος της Τουρκίας που επισκέφτηκε την Ελλάδα ήταν ο Τζελάλ Μπαγιάρ με την θαλαμηγό του Μουσταφά Κεμάλ την "Σαβαρόνε".

Ο Τζελάλ Μπαγιάρ ξεκίνησε από την Κωνσταντινούπολη στις 25-11-1952 με την "Σαβαρόνε" και την συνοδεία δύο πολεμικών πλοίων του "Sultanhisar" και την "Demirhisar". Οι άνθρωποι που τον συνόδευσαν ήταν οι εξής: Η κόρη του Ν. Iufer Guesoy, ο σύζυγός της βουλευτής Ahmet Guesoy της Kutuhya, ο γενικός γραμματέας της Προεδρίας και αρχηγός του επιτελείου στρατού, ο πρόεδρος της μεγάλης τουρκικό εθνοσυνέλευσης Pefik Koraltan, ο γενικός γραμματέας του υπουργείου Εξωτερικών πρέσβης Cevat Explain, ο πρέσβης της Ελλάδος στην Άγκυρα με την σύζυγό του και ομάδα 23 Τούρκων δημοσιογράφων. Και την επίσκεψη των βασιλέων της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη όπως και κατά την επίσκεψη του Τούρκου Προέδρου στην Ελλάδα δεν παρευρέθηκε η σύζυγός του Ρεσιντέ γιατί ήταν ποτισμένη σε πολύ μεγάλο βαθμό από το δηλητήριο του αντιελληνισμού.

Στο ταξίδι του αυτό ο Πρόεδρος Τζελάλ Μπαγιάρ πήρε μαζί του δύο αραβικά άλογα για να δοθούν ως δώρο στον Έλληνα βασιλιά και την βασίλισσα. Η μεταφορά των αλόγων στην Αθήνα πραγματοποιήθηκε στις 23-11-1952 με τρένο. Σμήνος ελληνικών αεροσκαφών υποδέχθηκαν για πρώτη φορά το κομβόι του Τούρκου Ris πρωινές ώρες με τιμητική πτήση και επίδειξη. Στην θάλασσα μηχανότρατες και ιστιοφόρα καλωσόριζαν την νηοπομπή που πλησίαζε στην ακτή του Φαλήρου. Η σχολή του Ναυτικού χαιρέτιζε τους Τούρκους με 21 κανονιοβολές. Πλήθος κόσμου ήταν εκεί και ο δήμαρχος Αθηναίων δήλωνε ότι ευχαριστεί τον τουρκικό λαό που έδειξε μεγάλη ζεστασιά στην υποδοχή του Έλληνα βασιλιά και βασίλισσας όταν τους υποδέχθηκαν στην Κωνσταντινούπολη, έτσι και ο δήμαρχος ζήτησε από τον αθηναϊκό λαό να συμμετάσχει στην τελετή υποδοχής των Τούρκων και να εκφράσει παρόμοια συναισθήματα που έδειξε και ο τουρκικός λαός. Της επίσκεψης του Τούρκου Προέδρου στην Ελλάδα είχε προηγηθεί στις 7-6-1952 επίσκεψη των Ελλήνων βασιλέων με το αντιτορπιλικό "Έλλη" στην Κωνσταντινούπολη όπου τότε 125.000 περίπου μειονοτικοί Έλληνες τους υποδέχθηκαν με ενθουσιασμό. Εκεί ήταν που στο παλάτι του Ντολμά μπαξέ η βασίλισσα έκανε την πρόταση να ιδρυθεί ένα γυμνάσιο για τα μέλη της μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης.

Στον Πειραιά τον Τούρκο Πρόεδρο τον υποδέχθηκε ο βασιλιάς και περπάτησαν μπροστά από τους πολίτες που τους υποδέχθηκαν με ελληνικές και τουρκικές σημαίες. Επίσης η αυτονομία είχε καλέσει τους Αθηναίους να διακοσμήσουν τα καταστήματά τους με ελληνικές και τουρκικές σημαίες. Σε λίγο ο βασιλιάς με τον Τζελάλ Μπαγιάρ με το ίδιο αυτοκίνητο συνοδεία 6 αστυνομικών με μηχανές έφτασαν στην Αθήνα και μετέβησαν στο παλάτι όπου παρέθεσαν γεύμα στον Τζελάλ Μπαγιάρ και την συνοδεία του. Ακολούθως ο Τούρκος Πρόεδρος πήγε στου Μαξίμου όπου τον υποδέχθηκε ο Πρωθυπουργός, αρχηγοί κομμάτων και εξέχοντες Αθηναίοι όπου του πρόσφεραν γεύμα. Σε ομιλία του αναφέρθηκε στην ακλόνητη ελληνοτουρκική φιλία και χάρισε αντίγραφο ενός αγγείου αρχαίας ελληνικής προέλευσης που το τοποθέτησαν στο μουσείο Αθηνών. Οι βασιλείς έδωσαν δώρο στην κόρη του Τζελάλ Μπαγιάρ μια κοσμηματοθήκη διακοσμημένη με ατόφιο χρυσό και πέτρες από σμάλτο. Σε όλους τους άλλους 92 Τούρκους φιλοξενούμενους δόθηκε στον καθένα από ένα διαμάντι με τα αρχικά ων ονομάτων του βασιλιά και της βασίλισσας.

Την επόμενη μέρα 22-11-1952 σε τελετή στον Δήμο Αθηναίων ανακηρύχθηκε ο Τούρκος Πρόεδρος επίτιμος δημότης των Αθηνών. Στις 29-11-1952 παιδιά Ελλήνων προσφύγων που εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα μετά το 1922 υποδέχθηκαν τον Τούρκο πρόεδρο στο Λουτράκι τραγουδώντας τουρκικά τραγούδια.

Την επόμενη μέρα 30-11-1952 μετέβησαν ο βασιλιάς και ο Τζελάλ Μπαγιάρ με το ελληνικό πολεμικό πλοίο "Έλλη" στην Θεσσαλονίκη και οι υπόλοιποι με το τουρκικό "Σαβαρόνε". Στη Θεσσαλονίκη τους υποδέχθηκαν και μουφτήδες της Θράκης και πλήθος κόσμου, επίσης τους υποδέχθηκαν και με 21 κανονιοβολισμούς στο λιμάνι. Ο Τούρκος Πρόεδρος επισκέφθηκε το σπίτι του Κεμάλ που έδωσε εντολή να μετατραπεί σε μουσείο. Το "δήθεν" σπίτι αυτό είχε παραδοθεί από το ελληνικό κράτος στις 19-2-1937.

Με το πολεμικό πλοίο "Έλλη" πάλι έφυγαν, από την Θεσσαλονίκη και έφτασαν στο λιμάνι της Καβάλας που τους υποδέχθηκε πλήθος κόσμου και μαθητές με ελληνικές και τουρκικές σημαίες. Από εκεί μια φάλαγγα από 50 αυτοκίνητα, που προηγείτο ένα πολυτελές αυτοκίνητο που το οδηγούσε ο βασιλιάς Παύλος μέσω Ξάνθης έφτασαν στην Κομοτηνή.

Στην Κομοτηνή έγιναν τα εγκαίνια του Γυμνασίου "Τζελάλ Μπαγιάρ" που κτίστηκε για την μουσουλμανική μειονότητα. Στην τελετή των εγκαινίων παρευρέθηκαν όλοι μαζί ο Πρόεδρος Τζελάλ Μπαγιάρ με την ακολουθία του και ο βασιλεύς Παύλος με τους Έλληνες επισήμους μάλιστα οι δυο τους έκοψαν με το ψαλίδι την κορδέλα.

Το Γυμνάσιο αυτό που κτίστηκε με χρήματα του ελληνικού κράτους ως σύμβολο της ελληνοτουρκικής φιλίας. Το έκτισαν σε έκταση 15 στρεμμάτων που παραδόθηκε από την Βακουφική Επιτροπή Μουσουλμανικής Περιουσίας, στο σημείο που υπήρχε ένα παλιό νεκροταφείο, μεταφέροντας τα λείψανα όσων ενταφιασμένων έβρισκαν σε άλλο νεκροταφείο. Θυμάμαι που πριν τέσσερα χρόνια περίπου ότι επιδιόρθωναν δημοτικοί υπάλληλοι εκεί μπροστά την αποχέτευση βρήκαν και έναν ανθρώπινο σκελετό οπότε ειδοποίησαν την Αρχαιολογική Υπηρεσία που επιλήφθηκε του συμβάντος.

Τελικά ξεκίνησαν οι εργασίες της ανέγερσης του Γυμνασίου σε χρόνο ρεκόρ τεσσάρων μηνών. Όπως με ενημέρωσε ο αρχιτέκτων Ανέστης Θ. Βακιάνης το κτίσιμο του Γυμνασίου έγινε υπό την επιστασία του εργολάβου Σωκράτη Κεσανίδη που για να προλάβουν να το βάψουν άναψαν φωτιές μέσα στις αίθουσες να στεγνώσουν τα τσιμέντα και οι σοβάδες. Απ' ότι μάλιστα διαπίστωσα ότι οι πέτρες που κτίστηκε το γυμνάσιο αυτό είναι ίδιες φερμένες από λατομείο της περιοχής μας που κτίστηκε και το 1ο Δημοτικό Σχολείο. Το 1ο Δημοτικό Σχολείο το έκτισαν Ηπειρώτες κτιστάδες και πέθαναν και το Γυμνάσιο το έκτισαν Ηπειρώτες υπό την επιστασία του Σωκράτη Κεσανίδη και διέμεναν στο πανδοχείο "Ο Πόντος" του Σάββα Βεζυρίδη.

Επανερχόμαστε πάλι στην τελετή των εγκαινίων που αφού τελείωσε με μια μικρή δεξίωση το Τζελάλ Μπαγιάρ επιβιβάστηκε πάλι στο ανοιχτό αυτοκίνητο του βασιλιά Παύλου και μετέβησαν μέσω Ξάνθης στην Καβάλα. Από εκεί ο Τούρκος Πρόεδρος επιβιβάστηκε στην θαλαμηγό "Σαβαρόνε" και με την συνοδεία δύο ελληνικών πολεμικών πλοίων και δύο αεροσκαφών εξήλθε από τα σύνορα της Ελλάδος. Έτσι μετά από ολιγοήμερη επίσκεψη στην Ελλάδα επέστρεψε στην Τουρκία.

Στο ταξίδι αυτό που συμμετείχαν και Τούρκοι δημοσιογράφοι έγραψαν πολλά καλά λόγια. Επίσης πολλές ειδήσεις έγραψαν και οι ελληνικές εφημερίδες για την επίσκεψη του, όπως για παράδειγμα η εφημερίδα "Ακρόπολη" τότε έγραψε "Η ελληνοτουρκική φιλία κυβερνάει την ψυχή του έθνους μας".

Το Γυμνάσιο αυτό ήταν τότε το μόνο που λειτούργησε για την μουσουλμανική μειονότητα στην Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Αργότερα αφού έγιναν και μερικές προσθήκες ακόμη αιθουσών ξεκίνησε να λειτουργεί και ως Λύκειο. Σήμερα το κτίριο αυτό λειτουργεί με την ονομασία "Μειονοτικό Γυμνάσιο - Λύκειο Κομοτηνής".

Δυστυχώς όμως αυτό το "καλό κλίμα" της ελληνοτουρκικής φιλίας δεν κράτησε για πολύ καιρό, γιατί τρία χρόνια αργότερα το 1955 συνέβησαν τα λεγόμενα "Σεπτεμβριανά" στην Κωνσταντινούπολη που ξεκλήρισαν των χιλιάδων ετών παρουσία των Ελλήνων στην περιοχή αυτή παραμένοντας μόνο υπό το καθεστώς φόβου περί τους 1.800 ομογενείς Έλληνες απομεινάρια της άλλοτε ανθούσης εκεί ελληνικής παρουσίας.

Πηγή: Ayse Parlak - Εφημερίδα "Cumhuriyet"