Μ.Ο.Μ.Α. - Από την ίδρυση έως τη διάλυσή τους (1957-1992)

Έτσι το 1957 κλήθηκαν  οι Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας να συμβάλλουν στην ανασυγκρότηση της. Γι’ αυτό το σκοπό συγκροτήθηκαν στις έδρες των σπουδαιότερων νομών επτά  Μικτές Ομάδες ηχανημάτων Ανασυγκροτήσεως (Μ.Ο.Μ.Α.)

Με το άρθρο 18 του Ν. 2026/92 καταργήθηκε και διαλύθηκε και μεγάλος αριθμός μηχανημάτων των Μ.Ο.Μ.Α., και το χειρότερο: εκποιήθηκε σε ιδιώτες. Το εύλογο ερώτημα όμως είναι γιατί ο τεράστιος αυτός κρατικός οργανισμός με τόση μεγάλη προσφορά διαλύθηκε;

Το πέρας του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου και του εμφυλίου πολέμου (1946-1949), βρίσκει την Ελλάδα με μεγάλο αριθμό κατεστραμμένων βασικών υποδομών. Το επίσημο Ελληνικό Κράτος αδυνατούσε να αποκαταστήσει όλο αυτό τον όγκο των κατεστραμμένων υποδομών, κυρίως σε εύλογο χρονικό διάστημα, και με κόστος που θα ανταποκρινόταν στη φύση του κάθε έργου.

Έτσι το 1957 κλήθηκαν οι Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας να συμβάλλουν στην ανασυγκρότηση της. Γι’ αυτό το σκοπό συγκροτήθηκαν στις έδρες των σπουδαιότερων νομών επτά Μικτές Ομάδες Μηχανημάτων Ανασυγκροτήσεως (Μ.Ο.Μ.Α.).

Οι έδρες των νεοϊδρυθέντων Μ.Ο.Μ.Α. ήταν οι πόλεις Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Ηράκλειο Κρήτης, Πάτρα, Λαμία, Λάρισα, και Ιωάννινα.

Αυτές οι Μικτές Μονάδες Μηχανημάτων Ανασυγκροτήσεως, κατ’ ουσίαν ήταν κατασκευαστικές Στρατιωτικές Μονάδες, οι οποίες αναλάμβαναν την εκτέλεση έργων υποδομής μετά από ανάθεση της Προϊσταμένης Αρχής του Νομού όπου υπαγόταν, ή και με υπόδειξη από Αρχή γειτονικών Νομών.

Το προσωπικό των Μ.Ο.Μ.Α. αποτελούνταν κυρίως από αξιωματικούς και οπλίτες του Μηχανικού, τεχνικά καταρτισμένους αλλά και με μικρό ποσοστό αξιωματικών από τα λοιπά όπλα του Στρατού ή και κλάδων των Ενόπλων Δυνάμεων (Ναυτικό, Αεροπορία). Πέραν αυτών, διέθετε και πολιτικό τεχνικό προσωπικό κυρίως Μηχανικούς, εξειδικευμένους τεχνίτες, χειριστές βαρέων μηχανημάτων έργου, κ.α..

Η αποστολή των Μ.Ο.Μ.Α., ήταν, σε περίοδο Ειρήνης, η εκτέλεση έργων υποδομής, σε όλη την επικράτεια του Ελληνικού Κράτος, κυρίως δε σε απομακρυσμένες ή δυσπρόσιτες περιοχές, εκεί δηλαδή που οι τότε εργοληπτικές εταιρείες δεν επιδείκνυαν ενδιαφέρον, λόγω μικρού περιθωρίου κέρδους.

Σε περίοδο πολέμου οι Μ.Ο.Μ.Α. μετέπιπταν σε Τάγματα Μηχανικού Αποκαταστάσεως Συγκοινωνιών και υπάγονταν στους σχηματισμούς του Στρατού Ξηράς με βασική αποστολή την αποκατάσταση ζημιών από εχθρικούς βομβαρδισμούς ή σαμποτάζ σε έργα υποδομής της χώρας (οδικό δίκτυο, γέφυρες, λιμάνια, αεροδρόμια εγγειοβελτιωτικά έργα κ.λπ.).

Στα 35 χρόνια λειτουργίας οι Μ.Ο.Μ.Α. είχαν να επιδείξουν ένα σημαντικό παραγόμενο έργο, κυρίως στους παρακάτω τομείς:

Οδοποιία (Εθνικό & Επαρχιακό δίκτυο)
Πραγματοποιήθηκε κατασκευή, ή βελτίωση αλλά και αρχική διάνοιξη σε εθνικούς και επαρχιακούς δρόμους ιδίως της ορεινής και νησιωτικής Ελλάδας, σε περίπου 15.000 χιλιόμετρα. Κατασκευάστηκαν στους παραπάνω δρόμους τεχνικά έργα (γέφυρες, τοίχοι αντιστήριξης, μικρά τεχνικά έργα, κ.λπ.) και ασφαλτοστρώθηκαν χιλιάδες χιλιόμετρα δρόμων.

Αεροδρόμια
Στο νευραλγικό τομέα των Αεροδρομίων κατασκευάσθηκαν είτε νέα, ή επεκτάθηκαν υφιστάμενα. Διάδρομοι προσγείωσης κατασκευάστηκαν σε 17 αεροδρόμια, ιδίως της νησιωτικής Ελλάδος (Καρπάθου, Σκύρου, Κεφαλληνίας, Μυτιλήνης, Πάρου, Κυθήρων κ.λπ.) μεταξύ των οποίων και οι χωματουργικές εργασίες του αεροδρομίου των Σπάτων.

Εγγειοβελτιωτικά και υδραυλικά έργα
Κατασκευάσθηκαν μεγάλα και μικρά αποστραγγιστικά αρδευτικά, αντιπλημμυρικά και υδραυλικά έργα σε όλη την χώρα με τα οποία αξιοποιήθηκαν και δόθηκαν προς καλλιέργεια εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα γης.

Οικοδομικά έργα
Στα οικοδομικά έργα η συμβολή των ΜΟΜΑ ήταν σημαντική. Ειδικότερα για την υλοποίηση του προγράμματος αποκατάστασης σεισμοπλήκτων περιοχών κατασκευάστηκαν προκατασκευασμένα σπίτια. Με την μέθοδο των προκατασκευών κατασκευάστηκαν με επιτυχία κτίρια Νοσοκομείων, Σχολείων, ΑΕΙ (Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης, Πολυτεχνική Σχολή Ξάνθης κ.λπ.) κτιριακές εγκαταστάσεις στρατοπέδων (Χαλκίδας, Θηβών, Λουτρακίου Βαννιάνου Ξάνθης κ.λπ.) πλέον των παραπάνω κατασκεύαζε εργολαβικά υπό την επίβλεψη της και πολλά άλλα οικοδομικά έργα σε διάφορα στρατόπεδα όπως Διοικητήρια, θαλάμους οπλιτών, υπόστεγα κ.λπ.

Λοιπά έργα
Επίσης σημαντική ήταν η συμβολή των ΜΟΜΑ που προσέφερε από το 1991 και μετά στο πρόγραμμα του Υπουργείου Εξωτερικών για την αποκατάσταση των παλιννοστούντων Ποντίων από τις περιοχές της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Μικρά έργα Κοινής Ωφέλειας που περιλαμβάνονταν στα προγραμματισμένα έργα, κατασκευάσθηκαν σε Δήμους, κοινότητες, οργανισμούς και τοπικούς συλλόγους. Οι ΜΟΜΑ, έδιναν το «παρών» σε όλες τις συμφορές που έπληξαν τον Ελλαδικό χώρο (σεισμοί, πυρκαγιές, χιονοπτώσεις, πλημμύρες κ.λπ.).»

Φυσικά τόσο οι Μ.Ο.Μ.Α., όσο και οι μονάδες του Μηχανικού του Ελληνικού Στρατού, συμμετείχαν ενεργά, σε έργα αποκατάστασης από σεισμούς στην Ελληνική επικράτεια, όπως: Στα νησιά του Ιονίου πελάγους, το 1953. Στα νησιά των Κυκλάδων, το 1958. Στις περιοχές Ηπείρου-Δυτικής Θεσσαλίας, το Μάιο 1967. Στο Ηράκλειο Κρήτης, το Φεβρουάριο 1970. Στην Κορινθία, το Σεπτέμβριο 1972. Στη Θεσσαλονίκη-Σέρρες-Κιλκίς-Χαλκιδική, τον Ιούνιο 1978. Στη Βοιωτία-Κορινθία-Αττική-Φωκίδα, το Φεβρουάριο και Μάρτιο του 1981. Στη Μεσσηνία, το 1987.

Το τέλος των Μ.Ο.Μ.Α.

Με το άρθρο 18 του Ν. 2026/92 καταργήθηκε και διαλύθηκε και μεγάλος αριθμός μηχανημάτων των Μ.Ο.Μ.Α., και το χειρότερο: εκποιήθηκε σε ιδιώτες. Το εύλογο ερώτημα όμως είναι γιατί ο τεράστιος αυτός κρατικός οργανισμός με τόση μεγάλη προσφορά διαλύθηκε;

Η απάντηση σύμφωνα με την ιστοσελίδα του «Συνδέσμου Αποφοίτων Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων, Τάξεως 1976» απ’ όπου και αλιεύσαμε το κείμενο, πρέπει να αναζητηθεί στα διάφορα συγκρουόμενα οικονομικά συμφέροντα και στην πολιτική της εκάστοτε κυβέρνησης. Από τη δεκαετία του ’80 ζητούταν από τις κυβερνήσεις, η περικοπή πιστώσεων προς τις ΜΟΜΑ για την εκτέλεση έργων. Στη συνέχεια άρχισε να αναπτύσσεται μέσα στο πολιτικό προσωπικό των ΜΟΜΑ ο διορισμός υπαλλήλων εις βάρος πιστώσεων των έργων με αποτέλεσμα εκτέλεση πολλών εξ αυτών, να μην θεωρείται πια οικονομικά συμφέρουσα. Τέλος, στην δεκαετία του ’90 μετά από έντονες πιέσεις μεγαλοεργολάβων και μεγαλοεκδοτών, η κυβέρνηση αποφάσισε με το Ν.2026/92 τη διάλυση των Μ.Ο.Μ.Α.