Ο Ελληνοβουλγαρικός Πόλεμος του 1925 που ξεκίνησε από έναν… σκύλο

Η Βουλγαρία ως απώτερο στόχο είχε την επαναφορά της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου, μια συνθήκη που περιέγραφε την ιδέα της «Μεγάλης Βουλγαρίας»

Η Ελλάδα, ήταν και είναι μόνη, απέναντι σε προκλητικές - επεκτατικές ενέργειες των γειτόνων της. Το μόνο όπλο που διαθέτει είναι η σύμπνοια, η αποφασιστικότητα, και το σθένος των Ελλήνων, σε όσους επιβουλεύονται την Εθνική μας κυριαρχία

Στις 25 Ιουνίου 1925 εκδηλώθηκε το στρατιωτικό κίνημα του Στρατηγού Θεόδωρου Πάγκαλου, ως αποτέλεσμα της ανυπαρξίας πολιτικής υπευθυνότητας από το σύνολο των πολιτικών των κομμάτων της εποχής.

Κατά την περίοδο του μεσοπολέμου, όπου εξελίσσεται το κίνημα αυτό στην Ελλάδα, οι Ελληνοβουλγαρικές σχέσεις ήταν τεταμένες, εξαιτίας του γεγονότος ότι οι Βούλγαροι επιθυμούσαν διακαώς να αποκτήσουν δίοδο προς το Αιγαίο Πέλαγος. Προς επιδίωξη του σκοπού τους αυτού, συχνά προκαλούσαν μεθοριακά επεισόδια, με ένοπλη ομάδα κομιτατζήδων (γνωστή ως ΕΜΕΟ - Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση), με σκοπό τη τρομοκράτηση των κατοίκων των ακριτικών χωριών πλησίον των συνόρων Ελλάδας - Βουλγαρίας.

Η Βουλγαρία ως απώτερο στόχο είχε την επαναφορά της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου, μια συνθήκη που περιέγραφε την ιδέα της «Μεγάλης Βουλγαρίας». Θυμίζουμε ότι η Βουλγαρία, μετά των τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, συνεπεία της Συνθήκης του Νεϊγύ, βρισκόταν απομονωμένη διπλωματικά και αποστρατιωτικοποιημένη, εξαιτίας του ότι βρέθηκε στην πλευρά των ηττημένων του πολέμου.

Στις 18 Οκτωβρίου 1925 ένας Έλληνας στρατιώτης που υπηρετούσε σε συνοριακό φυλάκιο στη θέση Δεμίρ Καπού, κοντά στο όρος Μπέλες, κυνηγώντας τον σκύλο του πέρασε τη συνοριακή γραμμή και σκοτώθηκε από τα πυρά ενός Βούλγαρου σκοπού. Στη συνέχεια, από την ανταλλαγή πυρών μεταξύ των ανδρών των δύο φυλακίων, έχασαν τη ζωή τους δύο Έλληνες στρατιώτες και ένας βούλγαρος στρατιώτης.

Για το συγκεκριμένο συμβάν, το οποίο αποτέλεσε την αφορμή για ότι ακολούθησε, η επίσημη Ελληνική πλευρά υποστήριξε ότι ο Έλληνας Στρατιώτης πυροβολήθηκε εντός Ελληνικού εδάφους, και τραβήχτηκε σε εχθρικό έδαφος (από τους βουλγάρους) ώστε να δικαιολογηθεί το γεγονός του πυροβολισμού του.

Γρήγορα, μετά το συμβάν του πυροβολισμού των Ελλήνων στρατιωτών, σπεύδουν στην περιοχή όπου διαδραματιζόταν τα γεγονότα, παρακείμενες Ελληνικές Δυνάμεις, με σκοπό τη διαφύλαξη των Ελληνικών συνόρων. Από το Ελληνικό απόσπασμα, ο Λοχαγός Βασιλειάδης πλησίασε την περιοχή όπου έλαβε χώρα το συμβάν, κρατώντας λευκή σημαία, δέχθηκε όμως άνανδρη επίθεση από βούλγάρους, και σκοτώθηκε τόσο αυτό όσο και ο δεκανέας που τον ακολουθούσε, στο συγκεκριμένο σημείο.

Ο Θ. Πάγκαλος είχε πληροφορίες ότι βουλγάρικο τάγμα πλήρως εξοπλισμένο με πολυβόλα πλησιάζει την περιοχή, με σκοπό την εισβολή επι Ελληνικού εδάφους. Έτσι δίνει γρήγορα εντολή προς άπασες τις Ελληνικές Δυνάμεις που ευρίσκονται στην περιοχή ευθύνης Δ’ Σώματος Στρατού Καβάλας, και συγκεκριμένα μονάδες της Φρουράς Σερρών, της Φρουράς Δράμας, καθώς και της Φρουράς Καβάλας, να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για την προάσπιση της Εθνικής Ασφάλειας. Επιπλέον διέταξε την αναχώρηση από τις στρατιωτικές μονάδες της Θεσσαλονίκης, του Συνταγματάρχη Βουτσινά με Στρατιωτικό απόσπασμα.

Έτσι ξεκίνησαν άμεσα μεθοριακά επεισόδια, με τις Ελληνικές Δυνάμεις να επιτίθενται προς τα βουλγάρικα μεθοριακά φυλάκια.

Ο γενικός γραμματέας του βουλγάρικου υπουργείου εξωτερικών, Minkoff, κάλεσε τον Έλληνα επιτετραμμένο στη Σόφια κ. Ρασέτη, και του ζήτησε να υπάρξει κατάπαυση του πυρός, ενώ ο βούλγαρος επιτετραμμένος στην Αθήνα Dantcheff παρέδωσε στο Έλληνα Υπουργό Εξωτερικών κ. Χατζηκυριάκο Ρηματική διακοίνωση, διαμαρτυρόμενος για τα επεισόδια από την Ελληνική πλευρά. Ο κ. Χατζηκυριάκος απέρριψε του ισχυρισμούς της βουλγαρικής πλευράς, και επιπλέον απαίτησε να ζητηθεί στην Ελλάδα συγνώμη, να τιμωρηθούν οι ένοχοι που σκότωσαν τους Έλληνες στρατιωτικούς, και να καταβληθεί στην Ελλάδα αποζημίωση 2000000 γαλλικών φράγκων.

Στο όλο ζήτημα παρενέβησαν προς τον Πάγκαλο, τόσο οι Άγγλοι αλλά και οι Γάλλοι πρέσβεις στην Αθήνα.

Ο Πάγκαλος χαρακτήρισε τις βουλγάρικες πράξεις στα σύνορα ως πρωτοφανή παρασπονδία και ενέργειες προκατασκευασμένες από το κράτος της βουλγαρίας, ενώ για την Ελληνική προέλαση εντός της βουλγαρίας δήλωσε «ουδαμώς αποβλέπει εις κατακτητικούς σκοπούς, αλλά αποσκοπεί μόνο εις την εξακρίβωσιν αφ’ ενός των βουλγάρικων προθέσεων, και αφετέρου την άσκησιν πιέσεων προς ικανοποίηση της Ελληνικής πλευράς».

Παρά τις όποιες διπλωματικές ενέργειες, στις 22 Οκτωβρίου 1925 ξεκινούν πολεμικές επιχειρήσεις. Ο Ελληνικός Στρατός, διαμέσου της κοιλάδας του Στρυμόνα, κινείται αποφασίστηκα με αποτέλεσμα, οι Ελληνικές Δυνάμεις να εισβάλουν στο βουλγαρικό έδαφος και να καταλάβουν το Πετρίτσι, το οποίο αποτελούσε το κέντρο δράσεως των κομιτατζήδων.

Στις 24 Οκτωβρίου στο Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών παραδόθηκε τηλεγράφημα του Briand από το Συμβούλιο της Κοινωνίας των Εθνών, με το οποίο διέταζαν την Ελλάδα για παύση της προέλασης επί της Βουλγαρίας.

Οι Βούλγαροι ισχυρίστηκαν ότι το επεισόδιο με τους νεκρούς Έλληνες στρατιωτικούς έγινε από κομιτατζήδες, δίχως τη συμμετοχή των βουλγάρικων στρατιωτικών τακτικών δυνάμεων, και ο λόγος που ξεκίνησαν όλα ήταν η είσοδος του Έλληνα στρατιώτη σε βουλγάρικο έδαφος.

Τον ισχυρισμό αυτό το Βουλγάρων, καταρρίπτει ο Έλληνας στρατιώτης, ο οποίος λίγο πριν ξεψυχήσει, δήλωσε ότι 50 έως 60 βούλγαροι στρατιώτες ήταν αυτοί που ξεκίνησαν την επίθεση επί Ελληνικού εδάφους. Αξιοσημείωτη είναι η δήλωση του Λοχία Ιππικού κ. Κονιαβίτη, ότι «μετά την άνανδρη δολοφονία του Λοχαγού Βασιλειάδη, η Ελληνική πλευρά αντέδρασε, και απάντησε στις ενέργειες των βουλγάρων, οπότε ενεφανίσθη ένα τάγμα τακτικού στρατού βουλγάρων, διαθέτων τέσσερα πολυβόλα, και άρχισαν να βάλουν κατά των Ελληνικών Δυνάμεων».

Αναμφισβήτητα η βουλγαρική πλευρά, δε μπορούσε να αποδεχθεί τη Συνθήκη του Νειγύ (27-11-1919), η οποία υποχρέωνε τη Βουλγαρία σε διορθώσεις των συνόρων προς όφελος των γειτονικών κρατών, σε εκκένωση κατεχομένων εδαφών, σε παράδοση του πολεμικού της υλικού, και αποστρατικοποίηση. Γι’ αυτό προκαλούσε πάντα, από το 1920 και μετά, την Ελλάδα, με διάφορα μεθοριακά επεισόδια.

Δυστυχώς η διπλωματική οδός δεν απέφερε το αναμενόμενο αποτέλεσμα, οπότε η ενέργεια του Πάγκαλου, να διατάξει στρατιωτικές επιχειρήσεις, ήταν αναπόφευκτη. Εκ των υστέρων βέβαια, τόσο ο Πάγκαλος, όσο και ο Έλληνας Υπουργός Εξωτερικών Χατζηκυριάκος, κατηγορήθηκαν από το Συμβούλιο της Κοινωνίας των Εθνών, για αδιαλλαξία.

Όμως τόσο οι ξένες δυνάμεις, όσο και τα μέλη του Συμβουλίου των Εθνών, δεν είχαν γνώση τι συνέβαινε, σε καθημερινή βάση, στα Ελληνοβουλγαρικά σύνορα, με τις τρομοκρατικές ενέργειες, από πλευράς των βουλγάρων προς τον Ελληνικό πληθυσμό των παραμεθόριων Ελληνικών χωριών, να είναι μέρος ενός οργανωμένου σχεδίου. Στις ενέργειες αυτές πρωτοστατούσαν οι κομιτατζήδες, με την υποστήριξη του βουλγάρικου τακτικού στρατού.

Στις 24 Οκτωβρίου 1925, κατόπιν ενεργειών του Briand και της Κ.Τ.Ε., ώστε να επικρατήσει γενικότερη σύνεση, και κατευνασμός, συμφωνήθηκε η παράδοση των βούλγαρων αιχμαλώτων, από την Ελληνική πλευρά. Οπότε, στο Σιδηρόκαστρο μεταφέρθηκαν οι πρώτοι βούλγαροι αιχμάλωτοι. Κατόπιν ερωτήσεων των διπλωματών της Κ.Τ.Ε., δήλωσαν οι βούλγαροι αιχμάλωτοι ότι «το περιστατικό ήταν προσχεδιασμένο από το βουλγάρικο τακτικό στρατό, ο οποίος έψαχνε αφορμή για επιτεθεί στην Ελλάδα».

Οι Έλληνες πολίτες στήριξαν τον Πάγκαλο, και τον Στρατηγό Ζαφειρίου, για τις στρατιωτικές ενέργειες τόσο επί των συνόρων, όσο και για την προέλαση στο Πετρίτσι. Οι Βούλγαροι πολίτες ήταν διχασμένοι, με τους μισούς να καταδικάζουν τις όποιες επεκτατικές ενέργειες της Βουλγαρίας εις βάρος της Ελλάδος, και τους άλλους μισούς να τις επικροτούν. Οι ευρωπαϊκές μεγάλες δυνάμεις, έσπευσαν να κατηγορήσουν (για άλλη μια φορά!) την ελληνική πλευρά, μη λαμβάνοντας υπόψη τις βουλγάρικες τρομοκρατικές - επεκτατικές ενέργειες και επιδιώξεις για «διέλευση» προς το Αιγαίο Πέλαγος.

Κατόπιν έντονων διπλωματικών ενεργειών της Κ.Τ.Ε., η οποία σαφώς δρούσε υπέρ της Βουλγαρίας, , επετεύχθη η δημιουργία διεθνής ανακριτικής επιτροπής, υπο τον Άγγλο διπλωμάτη Ράμπολντ, που σκοπό είχε τη διερεύνηση του συμβάντος, και την απονομή «δικαιοσύνης». Στις 28-10-1925 η επιτροπή αυτή υπέβαλε το πόρισμα της προς τα μέλη της Κοινωνίας των Εθνών, σύμφωνα με το οποίο η Ελλάδα οφείλει να καταβάλλει, αποζημίωση προς τη Βουλγαρία ύψους 45000 αγγλικών λιρών για τις ενέργειες της επί βουλγαρικού εδάφους, ενώ η Βουλγαρία θα αποζημιώσει την οικογένεια του Έλληνα Λοχαγού Βασιλειάδη, ο οποίος σκοτώθηκε από βουλγάρικά πυρά.

Η Ελλάδα διαμαρτυρήθηκε για την άνιση μεταχείριση, και για μεροληψία υπέρ της Βουλγαρίας. Και τότε, (για άλλη μια φορά!) οι Άγγλοι απείλησαν του Έλληνες ότι εάν δε δεχθούν την απόφαση αυτή της επιτροπής, θα στείλουν τον Αγγλικό στόλο εναντίον της Ελλάδας.

Δυστυχώς, η Ελλάδα, παρόλο που είχε το Δίκαιο με το μέρος της, μη έχοντας την όποια υποστήριξη, και με τη βουλγαρική προπαγάνδα να λειτουργεί ευεργετικά (υπέρ της Βουλγαρίας), αναγκάστηκε να αποδεχθεί τους άδικους όρους της επιτροπή αυτής. Η στάση που κράτησε στα γεγονότα αυτή η Σερβία, ήταν ουδέτερη, ενώ η Τουρκία, αν και αναγνώριζε ότι η Βουλγαρία ξεκίνησε το όλο συμβάν, δε θέλησε να αναμειχθεί υπέρ του ενός ή του άλλου.

Οι ξένες δυνάμεις δεν αναγνώρισαν προς την Ελλάδα, το γεγονός ότι η βουλγαρική προκλητικότητα σε παραμεθόρια Ελληνικά χωριά, διεξαγόταν, με πρωτοστάτες τους κομιτατζήδες, οι οποίοι έκαιγαν και λεηλατούσαν Ελληνικές περιουσίες.

Οι ενέργειες αυτές, σκοπό είχαν την απομάκρυνση του Ελληνικού πληθυσμού, και τη δημιουργία βουλγαρικού κομιτάτου. Ενέργειες, που ως γνωστό, συνεχίστηκαν έως και το 1941.

Συμπέρασμα: Η Ελλάδα, ήταν και είναι μόνη, απέναντι σε προκλητικές - επεκτατικές ενέργειες των γειτόνων της. Το μόνο όπλο που διαθέτει είναι η σύμπνοια, η αποφασιστικότητα, και το σθένος των Ελλήνων, σε όσους επιβουλεύονται την Εθνική μας κυριαρχία.