Η εκτέλεση των 17 βοσκών από τα Λεγραινά

Στην Πάρνηθα, το καλοκαίρι του 1944 είναι γνωστοί οι τόποι θυσιών των Ελλήνων, την περίοδο της Κατοχής το Καλάβρυτα, η Κάνδανος, το Δίστομο, ο Χορτιάτης, το Δομένικο, αλλά λιγότερο γνωστή είναι η εκτέλεση των 17 βοσκών από τα Λεγραινά, στην Πάρνηθα

Στην Πάρνηθα, το καλοκαίρι του 1944 είναι γνωστοί οι τόποι θυσιών των Ελλήνων, την περίοδο της Κατοχής το Καλάβρυτα, η Κάνδανος, το Δίστομο, ο Χορτιάτης, το Δομένικο, αλλά λιγότερο γνωστή είναι η εκτέλεση των 17 βοσκών από τα Λεγραινά, στην Πάρνηθα.

Τα θύματα ήσαν Σαρκατσάνοι της Θεσσαλίας εγκατεστημένοι στα Λεγραινά του Σουνίου από πολλά χρόνια. Ο Γιώργος Μπουτσίνης, σε βιβλίο του, αναφέρει το γεγονός. Τη σύλληψη τους παρακολούθησε κρυμμένος ο νεαρός τότε Π. Ντούνας, ο οποίος ψάχνοντας μετά από τριάντα χρόνια, στον ομαδικό τάφο ανάμεσα στους σκελετούς, βρήκε τη βέρα, το τσιμπούκι, το τσακμάκι και τον σουγιά του πατέρα του. Οι Γερμανοί, μη μπορώντας να βάλλουν στο χέρι έστω και έναν αντάρτη, ξέσπασαν σε αθώους.

Στο «Βήμα» την 02 Νοεμβρίου 1974 διαβάζουμε: Η ανεύρεση των 17 ανθρώπινων σκελετών έγινε τυχαία μετά τη φόρτωση άμμου σε φορτηγά αυτοκίνητα για να χρησιμοποιηθεί στην επίστρωση δασικού δρόμου στο 35ο χιλιόμετρο της Πάρνηθας, μεταξύ Αγίας Τριάδας και Κυνηγετικού περιπτέρου. Εργάτες αντιλήφθηκαν επάνω στο δρόμο ανθρώπινα οστά και σταμάτησαν αμέσως την εργασία. Ειδοποίησαν τη Χωροφυλακή και από την έρευνα διαπιστώθηκε ότι τα οστά έπρεπε να είχαν μεταφερθεί εκεί από το σημείο όπου γινόταν η αμμοληψία. Η εκτέλεση των 17 βασικών έγινε στις 23 Ιουλίου 1944 σε αντίποινα για το φόνο του Γερμανού φρουράρχου στο Κακοσάλεσι. Οι Γερμανοί συνέλαβαν στις 20 Ιουλίου τους 17 βοσκούς, που έμεναν με τις οικογένειες τους στην Πάρνηθα όπου έβοσκαν τα καλοκαίρια τα πρόβατά τους. Άφησαν τα γυναικόπαιδα και κράτησαν τους 17 άνδρες. Ο μικρότερος από αυτούς είχε τότε ηλικία 17 ετών και ο μεγαλύτερος 65. Επρόκειτο για πατέρα και για τέσσερις μέρες μετά τη σύλληψη τους διατάχθηκε ο τουφεκισμός τους, αφού προηγουμένως είχαν ανακριθεί. Μεταξύ των συλληφθέντων τότε ήσαν και ο Κωνσταντίνος Ντούνας, ο οποίος κατάφερε να δραπετεύσει και να σωθεί, κρύφτηκε ανάμεσα σε κοπάδι από πρόβατα και ύστερα σκαρφάλωσε σε έλατο όπου και παρέμεινε πολλές ώρες. Τον αναζήτησαν οι Γερμανοί, αλλά δεν κατάφεραν να τον βρουν. Το 1975 ο Νεκτάριος Βιτάλης, κυκλοφορεί ένα μικρό βιβλιαράκι με τίτλο "Ευλαβικό αφιέρωμα στους 17" έκδοση που έγινε στην Κτημαρίζα Λαυρίου. Βρίσκουμε τις φωτογραφίες των 17 και τις ηλικίες τους και φωτογραφίες από το πρώτο μνημόσυνο (9 Φεβρουαρίου 1975) στα Λέγραινα και τη γενομένη αναπόθεση των τιμίων αυτών λειψάνων εις το ειδικώς προς τούτο ανεγερθέν εν τω νεκροταφείω Λεγραινών πρωτοβουλία ημών κοινών μνημείον εκ μαρμάρου μετά των φωτογραφιών ενός εκάστου κεχωρισμένως. Τίποτε δεν μπορεί να αντισταθεί στο πέρασμα του χρόνου, γιατί απλούστατα, αυτός ο πανδαμάτωρ χρόνος, δίδει σκληρή και νικηφόρων μάχην και εναντίον αυτής της απρόσμετρης σιγής του θανάτου και πολλά αποκαλύπτει. Πολλά, όπως το μαρτυρούν οι 17 που ήσαν βεβιασμένα θαμμένοι σε μια όμορφη και ειδυλλιακή ειρήνη τοποθεσία της Πάρνηθας. Ποιος μπορούσε ποτέ να φαντασθεί, πως μια μπουλντόζα θα άνοιγε το στόμα της για να αποκαλύψει τόσα πολλά και μάλιστα ένα δριμύτατον κατηγορητήριον εναντίον των απανθρώπων Ναζιστών που μόνον όλεθρον και φωτιά έσπειραν σε κάθε τόπον που λέρωσαν με το πέρασμά τους.

Από ημέρες πολλές στο 35ο χιλιόμετρον του δρόμου προς την Πάρνηθαν κοντά στην θέσιν Βουρλοπόταμος εργάτες ησχολούντο, με την διάνοιξιν του δρόμου. Στο έργον αυτό βοηθούσε ειδική μπουλντόζα, με την οποία οι εργάτες έβγαζαν την άμμο, για την επίστρωσιν του δρόμου. Αλά, ποια ήταν η κατάπληξις των εργατών, όταν έβλεπαν πως με την ανόρυξιν της γης, έβγαζαν στην επιφάνειαν οστά! Πολλά και σκελετοί ενός, δύο, τριών έως 17 ανθρώπων. Μαζί με τα οστά διάφορα αντικείμενα των νεκρών έβγαιναν το ένα μετά το άλλο στην επιφάνεια της γης, ενώ οι εργάται έντρομοι και καταπληκτικοί κοιτούσαν ο ένας τον άλλο. Δαχτυλίδια, βέρες, ζωστήρες, ρολόγια και τόσα άλλα. Την νεκρή σιγή που επικρατεί προς στιγμήν, διακόπτει ένας αχαρνεύς ξυλοκόπος, που τυχαία βρέθηκε εκεί και στο αντίκρισμα των πολλών οστών φώναξε δυνατά. Είναι οι τσομπάνηδες που σκότωσαν οι Γερμανοί.

Η Χωροφυλακή ειδοποιεί το χωριό των Λεγραινών και τότε με έναν απερίγραπτον ψυχικόν συναγερμόν, δάκρυα ψυχής και οδυρμούς από αναμνήσεις οδεύουν οι κάτοικοι προς την Πάρνηθα. Από τον καιρό του άδικου και μυστηρίου εξαφανισμού των, οι δικοί των έκλαιγαν και θρηνούσαν απαρηγόρητα, μα προ πάντων είχαν το πικρό παράπονο, πως δεν αξιώθηκαν να βρουν έστω τα μαρτυρικά λείψανα των, για να εκτελέσουν το ύστατο χρέος προς κάθε νεκρόν. Τώρα, τα λείψανα θα τοποθετηθούν σε ανάλογα κενοτάφειον, ενώ στον τόπον της ευρέσεως των ένας τίμιος σταυρός υψωμένος και κανδηλάκι ακοίμητο με το χλωμό φως του να δείχνει στην έρημη εκείνη γωνιά της Πάρνηθας, στον κάθε περαστικό και ορειβάτη, τον τόπο του μαρτυρίου και της θυσίας των Λεγραίνων. Τα φέρετρα ήσαν δεκαοκτώ αλλά το τελευταίο παρέμεινε κενόν κατά ευτυχή περίπτωσιν του διασωθέντος και επιζήσαντος βοσκόν Κωνσταντίνου Ντούνα, κι εκείνος θυμάται. Ήταν Ιούλιος του 1944 ένας καυτερός κυριακάτικος ήλιος φλόγιζε τα πάντα. Οι τσομπάνηδες των Λεγραινών όπως συνήθιζαν, σηκώνονται να πάνε στις Γούφιες της Πάρνηθας όπου και τα πράματά τους την τελευταία στιγμή ο 18ος τσομπάνος, πως από ενστικτώδη επιταγή, δεν θέλει να πάει ο Κωνσταντίνος Ντούνας, γιατί θυμάται πως δεν έχει βγάλει έγγραφη άδεια από τους Γερμανούς για την μετάβαση του όπως εδήλωνε με τη χαρακτηριστικήν βουκολικήν απλότητα και καλοσύνη, αλλά και γεμάτος συγκίνησιν, ματαίωσα την μετάβασιν μου, γιατί την ηλιόλουστη εκείνη ημέρα του Ιουλίου του 1944 το χωριό μας ξύπνησε με μια τρομακτική πληροφορία που πάγωσε το αίμα στις φλέβες μας.

Οι αντάρτες στην περιοχή, Κακοσάλεσι σκότωσαν τον Γερμανόν φρούραρχος. Έξαλλοι και τρίζοντας τα δόντια οι απαίσιοι Γερμανοί κάνουν ότι μπορούν για να δείξουν το ψυχικό τους μένος, να εκδικηθούν σκληρά και για να τρομοκρατήσουν τα χωριά. Από το χωριό ξεκινούν με κάποια διστακτικότητα και φοβία οι 17 βοσκοί , με την βεβαιότητα πως εφ’ όσον αυτοί είναι αθώοι, δεν έχουν να φοβηθούν τίποτε. Εγώ, λέει ο Κωνσταντίνος Ντούνας, φοβήθηκα, γιατί δεν είχα άδεια και έμεινα στο χωριό που μου βγήκε σε καλό μου. Μα τα γερμανικά περιπολικά στην Πάρνηθα, βλέποντας τους φτωχούς βοσκούς να έρχονται προς τα επάνω εκάλεσαν τους αθώους αυτούς μάρτυρας κοντά τους για μια τυπική δήθεν, ανάκρισιν. Ανύποπτοι, οι απονήρευτοι βοσκοί υπάκουσαν χωρίς καμία αντίρρησιν αλλά οι Γερμανοί χωρίς άλλη διαδικασία, χωρίς κανένα σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της έννοιας του δικαίου με ριπές πολυβόλων σκότωσαν και τα 17 ανυπεράσπιστα θύματά τους. Θρήνος και πένθος βαρύ στα Λεγραινά. Επακολουθούν μάταιες αναζητήσεις μερόνυχτα ολόκληρα για την ανεύρεσιν έστω του κοινού τάφου των νεομαρτύρων αυτών, ή κάποιου διασωθέντος τραυματίου, αλλά δυστυχώς μάταιη προσπάθεια.

Μαζί με τους 17 μάρτυρες της Πάρνηθας ήσαν και γυναικόπαιδα που τότε τα ξεχώρισαν οι Γερμανοί και τα άφησαν ελεύθερα. Τα παιδιά της εποχής εκείνης, τα συναντήσαμε 63 χρόνια αργότερα ηλικιωμένους άντρες που με δάκρυα στα μάτια επαναφέρουν τα γεγονότα στην μνήμη τους. Ο Ευάγγελος Ηλίας Ντούνας (ετών 13 τότε) και ο Γιάννης Ντούνας (ετών 11 τότε) μας περιγράφουν όταν μας έπιασαν, μας πήγαν στη Μόλα στη βρύση. Εκεί με τον διερμηνέα, αφού είδαν τις ταυτότητες μας φώναξαν ονομαστικά και μας ξεχώρισαν. Από την μια μεριά οι 16 άνδρες και από την άλλη εμείς, γύρω στα 8 παιδιά και 3 ή 4 ηλικιωμένοι, ο Ευάγγελος Ντούνας, ο Δημήτρης Ντούνας, η Βασιλική Καραγεωργίου. Από τα 8 παιδιά σήμερα μια γυναίκα δεν ζει. Μας πήγαν στις καλύβες με τα πρόβατα στη Λάκα της Μόλας του 16 τους οδήγησαν προς την Αγία Τριάδα και μετά τους εκτέλεσαν. Δεν τους ξαναείδαμε ποτέ. Μετά από 30 χρόνια βρήκαμε τα οστά τους.

Είχαμε μαζί μας τότε 2500 περίπου πρόβατα. Εμάς τα παιδιά και τους ηλικιωμένους μας κράτησαν 2 μέρες εκεί για προστασία στο κοπάδι. Την τρίτη μέρα μας ξύπνησαν να φύγουμε. Δεν μπορούσαν να μας βαστάξουν αλλά μας πήραν συνοδεία με τα πρόβατα προς τον Άγιο Πέτρο στο διοικητήριο στο βόρειο μέρος πίσω στη Λάκα Μόλα και μας οδήγησαν προς το Κατσιμίδι. Θυμάμαι το βράδυ μας κύκλωσαν με σκοπιές, έκανε πολύ κρύο και κοιμήθηκα αποκαμωμένος, μικρό παιδάκι. Τότε με μια κουβέρτα μαζί με έναν Αυστριακό, ξημέρωσα το πρωί και σιγά σιγά φτάσαμε στο μαγαζί του Ντρούγκα στο Κατσιμίδι. Τα πρόβατα τα πήραν μάλλον για τη διατροφή. Τατόι, Κηφισιά, Ζηρίνεια για σφαγή. Δεν τα ξαναείδαμε και αυτά ποτέ. Ο Ευάγγελος Καραγιώργος (ετών 9 τότε) ολοκληρώνει την περιπέτεια των επιζώντων και ηλικιωμένων. Από την αρχή που μας ξεχώρισαν μας είπαν θα σας πάμε στο Διοικητήριο, θα σας βάλουμε σε ένα αυτοκίνητο και θα σας στείλουμε στις μανάδες σας στο Σούνιο. Την τρίτη μέρα όταν μας οδήγησαν με τα πρόβατα προς το Κατσιμίδι, πήραν από κοντά μας τον Δημήτριο Ντούνα. Αυτός ήταν το 17 θύμα που δεν τον είχαν ξεχωρίσει από την αρχή.

Το 1974 όταν βρέθηκαν τα οστά ήταν μόνο για τα 16 άτομα φαίνεται ότι τον Δημήτριο Ντούνα τον εκτέλεσαν ξεχωριστά γιατί τα οστά του βρέθηκαν αργότερα. Όταν μας απελευθέρωσαν στο Κατσιμίδι, φύγαμε προς το Μενίδι. Εκεί μείναμε στο σπίτι του νονού του πατέρα μου και μετά ήρθαν οι μανάδες μας και μας πήραν. Ο Κωνσταντίνος Ντούνας γλύτωσε γιατί δεν ήταν γραμμένος στις καταστάσεις για τη μετάβαση του. Πήγε όμως, στην Πάρνηθα κι έφυγε μια μέρα πριν μας ξεχωρίσουν τους εκτελεσθέντες από εμάς. Τα γυναικόπαιδα φύγε του είπαν όλοι θα μας πάρεις στο λαιμό. Κι έτσι διασώθηκε παρακολούθησε το ξεχώρισμα πάνω σε μια κορομηλιά, το ξεχώρισμα και όχι την εκτέλεση. Περιμέναμε, ψάχναμε παντού σε διάφορα μέρη. Δεν βρήκαμε τίποτα μεταξύ Κατσιμίδι, Μόλα, Βουρλοπόταμο στην Πάρνηθα, το Νοέμβριο του 1974 επιτέλεους βρέθηκαν. Μάζεψαν 3 τσουβάλια της ρίγας με οστά των δικών μας, βρήκαμε τη βέρα του Παναγιώτη Ντούνα.

Ο ιστορικός Φοίβος Γρηγοριάδης σε βιβλίο του αναφέρεται λεπτομερώς στο κεφάλαιο “καίγεται η Πάρνηθα”, για την προσπάθεια εκκαθαρίσεων των Γερμανών της Πάρνηθας, από αντιστασιακές ομάδες που είχαν επικεφαλείς από τη γύρω περιοχή, Χασιά, Μάνδρα, Κιούρα, Σχηματάρι, Μενίδι, αλλά και από τα Μεσόγεια, όπως ο Παναγιώτης Στουραΐτης (επονομαζόμενος Καπετάν Αράπης) από την Κερατέα, περιγράφει λεπτομερώς τις κινήσεις των ανωτέρω ομάδων, πριν και μετά την εκτέλεση των βοσκών από τα Λεγραινά μέχρι τις 7 Αυγούστου 1944 όπου οι Γερμανοί τα μάζεψαν από την Πάρνηθα γιατί δεν τους συνέφερε να κρατούν καθηλωμένους 3000 άνδρες τους.

Το 1982-1983 υπηρέτησα στην Αεροπορική βάση της Πάρνηθας τη θητεία μου. Σε μια έξοδο μου μια Κυριακή συνάντησα το μνημείο με την επιγραφή Σαρακατσαναίοι ποιμένες εκ Λεγραινών. Εκτελεσθέντες ενταύθα υπό των Γερμανών την 24-7-1944 και στη συνέχεια γραμμένα στο μάρμαρο ακολουθούν τα 17 ονόματα. Ένιωσα δέος και ενοχή γιατί αφ' ενός αγνοούσα το γεγονός παρόλα ότι η οικογένειά μου είχε σχέση με τα Λεγραινά και πήγαινα από μικρός και γιατί χρησιμοποίησα το μνημείο και τα έλατα πίσω για να κρυφτώ όταν άκουσα βόμβα αυτοκινήτου (είχα βγει χωρίς άδεια εξόδου). Σκέφτηκα τότε έναν παλιό μου δάσκαλο που έλεγε άλλοι καιροί, άλλα ήθη. Αποφάσισα να ασχοληθώ με τους 17 βοσκούς από τα Λεγραινά για αυτό το λόγο, γιατί κάθε άνθρωπος με στοιχειώδη νοημοσύνη οφείλει να υπερασπίζει με κάθε τρόπο την μνήμη και το αίμα των αθώων του κόσμου τούτου, των αθώων θυμάτων είτε στην διάρκεια πολέμου, είτε στην διάρκεια ειρήνης.

Οι εκτελεσθέντες: 1. Ντούνας Δημήτριος ετών 65, 2. Ντούνας Ευάγγελος ετών 17, 3. Ντούνας Ηλίας ετών 45, 4. Ντούνας Παναγιώτης ετών 42, 5. Ντούνας Κωνσταντίνος ετών 45, 6. Ντούνας Γεώργιος ετών 37, 7. Ντούνας Κωνσταντίνος ετών 28, 8. Καραγιώργος Ιωάννης ετών 37, 9. Καραγιώργος Σωτήριος ετών 31, 10. Καραγιώργος Γεώργιος ετών 32, 11. Καραγιώργος Βενιζέλος ετών 25, 12. Καραγιώργος Ηλίας ετών 19, 13. Μακροδημήτρης Σταύρος ετών 61, 14. Μακροδημήτρης Γεώργιος ετών 32, 15. Μακροδημήτρης Ιωάννης ετών 32, 16. Πετρογιάννης Δημήτριος ετών 47, 17. Ρούσος Σπύρος ετών 47.