Όταν ο Ηγέτης οδηγεί στην ήττα

Σε γενικές γραμμές, οι επιτυχημένοι ηγέτες χαρακτηρίζονται συχνά από υψηλή κοινωνική νοημοσύνη, ικανότητα να αγκαλιάζουν την αλλαγή, εσωτερικούς δυναμικούς πόρους όπως η αυτογνωσία και η αυτοεκτίμηση, και πάνω απ' όλα, ικανότητα εστίασης σε πράγματα που αξίζουν πραγματικά την προσοχή τους

Κάποτε ειπώθηκε από τον Warren Bennis, πρωτοπόρο στην ηγετική έρευνα, ότι «Η ηγεσία είναι η ικανότητα να μεταφράζεται το όραμα σε πραγματικότητα». Ο εμπειρογνώμονας της ηγεσίας James McGregor Burns είπε ότι η ηγεσία είναι μια διαδικασία κατά την οποία «οι ηγέτες και οι οπαδοί τους ανεβάζουν ο ένας τον άλλον σε υψηλότερα επίπεδα ηθικής και κινήτρων».

Με μια πρόταση θα μπορούσαμε να πούμε ότι «ηγεσία είναι η τέχνη του να παρακινεί κανείς μια ομάδα ανθρώπων ώστε να ενεργήσει προς την επίτευξη ενός κοινού στόχου».

Κάποιος που διατηρεί υψηλή θέση στην ιεραρχία δεν σημαίνει ότι είναι ηγέτης ή ότι έχει ηγετικές δεξιότητες.

Κατά συνέπεια μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι η ηγεσία δεν έχει μόνο ένα συγκεκριμένο ορισμό. Εμπεριέχει τα βασικά στοιχεία της ικανότητας και της προετοιμασίας να εμπνέουμε τους άλλους. Ίσως ο πλησιέστερος όρος στην ηγεσία είναι η έμπνευση. Η αποτελεσματική ηγεσία βασίζεται σε ιδέες που μπορούν να είναι είτε πρωτότυπες είτε δανεισμένες, αλλά αυτές οι ιδέες πρέπει να κοινοποιούνται αποτελεσματικά στους υπόλοιπους με τρόπο που τους ωθεί αρκετά ώστε να ενεργούν όπως ο ηγέτης θέλει να ενεργήσουν.
Σε γενικές γραμμές, οι επιτυχημένοι ηγέτες χαρακτηρίζονται συχνά από υψηλή κοινωνική νοημοσύνη, ικανότητα να αγκαλιάζουν την αλλαγή, εσωτερικούς δυναμικούς πόρους όπως η αυτογνωσία και η αυτοεκτίμηση, και πάνω απ' όλα, ικανότητα εστίασης σε πράγματα που αξίζουν πραγματικά την προσοχή τους.
Η ιστορία όμως έχει να επιδείξει και περιπτώσεις ηγετών που δε κατάφεραν να έχουν θετική έκβαση στο έργο τους. Μερικές από αυτές τις περιπτώσεις βλέπουμε παρακάτω.

William Hull - Αμερικανικός Πόλεμος για την Ανεξαρτησία
Ο Γουίλιαμ Χαλ (1753 - 1825) ήταν Αμερικανός στρατιωτικός αξιωματικός και πολιτικός. Βετεράνος του Αμερικανικού Επαναστατικού Πολέμου, αργότερα υπηρέτησε ως κυβερνήτης της Επικράτειας του Μίσιγκαν (1805–1813).
Ήταν στις 16 Αυγούστου 1812 όταν ο στρατηγός του αμερικανικού στρατού αναγκάστηκε να παραδώσει το Οχυρό Ντιτρόιτ σε υποδεέστερη αριθμητικά αγγλική δύναμη. Το αμερικανικό στράτευμα μετρούσε κάπου 2.100 άντρες, την ώρα που η κοινή δύναμη Βρετανών και γηγενών Ινδιάνων δεν έφτανε πάνω από τους 1.300 στρατιώτες.
Μετά την πολιορκία, αφέθηκε ελεύθερος υπό όρους από τον εχθρό και επέστρεψε ανατολικά, αλλά καταδικάστηκε σε θάνατο από στρατοδικείο, καταδικάστηκε και τιμωρήθηκε με στρατιωτικό δικαστήριο από τον Στρατό των Ηνωμένων Πολιτειών και το Υπουργείο Πολέμου των ΗΠΑ, αλλά αργότερα έλαβε χάρη από τον τέταρτο Πρόεδρο και αρχηγό του στρατού Τζέιμς Μάντισον (1751–1836, υπηρέτησε 1809–1817), έτσι η στρατιωτική και προσωπική του φήμη ανέκαμψε κάπως.
Το λάθος του Hull ήταν να υπερεκτιμήσει τη δύναμη του αντιπάλου, παρά το προφανές ότι ήταν λιγότεροι, και οι ιστορικοί της εποχής έκαναν λόγο για έναν ηλικιωμένο στρατιωτικό που δεν είχε πια θέση στη μάχιμη διοίκηση. Και βέβαια η παράδοση του Οχυρού Ντιτρόιτ ήρθε αμέσως μετά την αποτυχημένη εισβολή του στον Καναδά, η οποία είχε κάθε τύχη να καρποφορήσει αν δεν ήταν τόσο παροιμιωδώς ανίκανος.

George Armstrong Custer - Αμερικανικές εκκαθαριστικές επιχειρήσεις κατά των Ινδιάνων
Ο Τζορτζ Άρμστρονγκ Κάστερ (1839 – 1876) ήταν αξιωματικός του Στρατού των Ηνωμένων Πολιτειών και διοικητής ιππικού στον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο
Ο Κάστερ αποφοίτησε από τη Στρατιωτική Ακαδημία των ΗΠΑ, το Γουέστ Πόιντ και, αν και χαρακτηρίστηκε ως ανίκανος επειδή ήταν τελευταίος στην τάξη αποφοίτησής του, στην πραγματικότητα τερμάτισε 34ος σε μια αρχική τάξη 108 υποψηφίων. Μετά την αποφοίτησή του, συνεργάστηκε στενά με τον στρατηγό Τζορτζ Μπ. Μακλίλαν και τον μελλοντικό στρατηγό Άλφρεντ Πλέσοντον, οι οποίοι και οι δύο αναγνώρισαν την ικανότητά του ως διοικητής του ιππικού.
Παρά το γεγονός ότι το ξέσπασμα της εμφύλιας σύρραξης των ΗΠΑ τον έκανε να προαχθεί σε ταξίαρχο στην τρυφερή ηλικία των 23 ετών, ως ένας από τους νεότερους στρατηγούς της Συνομοσπονδίας, τα πράγματα δεν πήγαν εξίσου καλά για τον διαβόητο στρατηγό στην Άγρια Δύση και στις αιματοβαμμένες εκστρατείες του κατά των αυτοχθόνων Αμερικανών.
Έχοντας ήδη σφαγιάσει άμαχο πληθυσμό, έχοντας κατακρεουργήσει γυναικόπαιδα, θεώρησε πως θα μπορούσε να κάνει εύκολα το ίδιο και σε έναν μεγάλο καταυλισμό Ινδιάνων Σιου κοντά στον Ποταμό Little Bighorn, υποεκτιμώντας καθοριστικά τη δύναμη των γηγενών.
Μέχρι και τα πυροβόλα του αμερικανικού στρατού αρνήθηκε να πάρει μαζί του, που θα έκαναν τη μάχη παιχνιδάκι, τέτοια ήταν η αλαζονεία του.
Κι έτσι κατάφερε να θέσει τόσο τον εαυτό του όσο και το σύνολο της δύναμής του σε αφανισμό, ένας άθλος που ακόμα και οι χειρότεροι των χειροτέρων της λίστας μας απέτυχαν να επαναλάβουν.

Ambrose Burnside - Αμερικανικός Εμφύλιος Πόλεμος
Ο Άμπροουζ Έβερτς Μπερνσάιντ (1824 – 1881) ήταν Αμερικανός αξιωματικός του στρατού και πολιτικός, ο οποίος έγινε ανώτερος στρατηγός της Ένωσης στον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο και τρεις φορές κυβερνήτης του Ρόουντ Άιλαντ, ενώ παράλληλα ήταν επιτυχημένος εφευρέτης και βιομήχανος.
Ο Μπερνσάιντ ήταν ένα μετριόφρων και ταπεινό άτομο, έχοντας επίγνωση των περιορισμών του, ο οποίος είχε ωθηθεί στην υψηλή διοίκηση παρά τη θέλησή του. Θα μπορούσε να περιγραφεί ως ένας πραγματικά άτυχος άνθρωπος, τόσο στη μάχη όσο και στο εμπόριο (του έκλεψαν τα κέρδη ενός επιτυχημένου πυροβόλου όπλου ιππικού που ήταν δική του εφεύρεση). Το στυλ με τα πυκνά μαλλιά του στο πρόσωπο έγινε γνωστό ως «φαβορίτες», που προέρχονται από τις δύο συλλαβές του επωνύμου του.
Η ηγεσία του Μπερνσάιντ κατά τη διάρκεια της εμφύλιας σύρραξης των ΗΠΑ ήταν το λιγότερο απογοητευτική. Οι επαναλαμβανόμενες αποτυχίες του στη μάχη θα έπρεπε να τον είχαν κάνει να καταλάβει ότι όφειλε να αρνηθεί την προεδρική παραγγελία να αναλάβει την ηγεσία του στρατού των Βορείων, πόσο μάλλον να αποτρέψει τον Λίνκολν από το να του παραδώσει την αρχιστρατηγία των δυνάμεων, εκεί μάλιστα που είχαν αποτύχει σαφώς ένδοξοι στρατηγοί (McClellan και Pope).
Ο Μπερνσάιντ συνέχισε τις γκάφες, κατάφερε να αφανίσει τον στρατό του πολυάριθμες φορές και όταν τελικά οι αξιωματικοί του στράφηκαν εναντίον του, τους απείλησε με στρατοδικείο.
Τελικά απαλλάχθηκε από τα καθήκοντά του το 1863, όταν μέτρησε άλλη μια αποτυχημένη εισβολή, αν και δεν παύτηκε από τον στρατό, κρατώντας πια θέσεις γραφείου σε Οχάιο, Κεντάκι, Ιντιάνα και Ιλινόις. Κι εκεί, κάτω από τη διοίκησή του, έγινε έγκλημα οποιαδήποτε αναφορά κατά του πολέμου, φυλακίζοντας γερουσιαστές και κλείνοντας την εφημερίδα «Chicago Times»!
Τέτοιες ήταν οι πράξεις του στη γραφειοκρατία που σύντομα τον επανέφεραν στην ενεργό δράση, για να μετρήσει άλλη μια επανάληψη των αποτυχιών του, που τον έφερε οριστικά πια εκτός επιτελείου. Παρά το γεγονός ότι καθαιρέθηκε, το Κογκρέσο τον αθώωσε τελικά, αν και οι μάχιμες μέρες του είχαν περάσει πλέον ανεπιστρεπτί.

Antonio Lopez de Santa Anna - Αμερικανο - Μεξικανικός Πόλεμος
Ο Αντόνιο ντε Πάντουα Μαρία Σεβερίνο Λοπές ντε Σάντα Άννα ι Πέρες ντε Λεμπρόν (1794 - 1876), γνωστός συχνά ως Σάντα Άννα, ήταν Μεξικανός στρατηγός, πολιτικός και καουντίλιο, ο οποίος υπηρέτησε ως ο 8ος Πρόεδρος του Μεξικού σε πολλαπλές περιπτώσεις μεταξύ 1833 και 1855. Υπηρέτησε επίσης ως Αντιπρόεδρος του Μεξικού από το 1837 έως το 1839. Ήταν μια αμφιλεγόμενη και βασική φιγούρα στην μεξικανική πολιτική κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, μέχρι το σημείο που έχει αποκαλεστεί «μη εστεμμένος μονάρχης», και οι ιστορικοί συχνά αναφέρονται στις τρεις δεκαετίες μετά την ανεξαρτησία του Μεξικού ως «Εποχή του Σάντα Άννα»
Σε αυτή την περίπτωση έχουμε ένα στρατηγό με παραλήρημα μεγαλείου! Ο συγκεκριμένος αυτοαποκαλούνταν «Ναπολέων της Δύσης», αν και λίγα κοινά είχε με τον φοβερό στρατηλάτη. Το 1836, για παράδειγμα, κατάφερε να χάσει στο Άλαμο τους 600 από τους 3.100 στρατιώτες του, κι αυτό από μια πενιχρή δύναμη 189 Αμερικανών. Κατόπιν, οι 910 εναπομείναντες Αμερικανοί νίκησαν τους 1.360 άντρες του, κοστίζοντας στη χώρα του το Μεξικανικό Τέξας. Για να μην τα πολυλογούμε, ο Santa Anna έχασε κάθε (μα κάθε) μάχη που έδωσε στη διάρκεια του Αμερικανο-Μεξικανικού Πολέμου (1846-1848).

Joseph Joffre - Α' Παγκόσμιος Πόλεμος
Ο Ζοζέφ Ζακ Σεζαίρ Ζοφρ (1852 - 1931) ήταν Γάλλος στρατηγός στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ήταν ένας από τους πιο αμφιλεγόμενους στρατιωτικούς ηγέτες του εικοστού αιώνα, κυρίως λόγω της χρήσης της στρατιωτικής στρατηγικής της «ολομέτωπης επίθεσης», η οποία ήταν εξαιρετικά δαπανηρή σε ανθρώπινες ζωές και είχε πενιχρά αποτελέσματα. Αυτή η τακτική χρησιμοποιήθηκε κατά τη Μάχη των Συνόρων και τη Μάχη του Μάρνη
Ο γαλλικός λαός είχε την ατυχία να τον έχει επικεφαλής του στρατού του στο ξέσπασμα του Μεγάλου Πολέμου, κι αυτό γιατί -για άγνωστο λόγο- απέκτησε τον έλεγχο των γαλλικών δυνάμεων παρά το γεγονός ότι δεν είχε διοικήσει ποτέ στρατιωτική δύναμη, ούτε στην πραγματικότητα ούτε και σε άσκηση επί χάρτου! Ο κακός προγραμματισμός του, η περιφρόνηση που έδειχνε στους Συμμάχους, η υποεκτίμηση των Γερμανών και η εξάρτηση από τους Ρώσους λίγο έλειψε να στερήσουν στους Γάλλους τον πόλεμο!
Για κάθε πρόβλημα που αντιμετώπιζε, έβρισκε την ιδανική λύση για τα δικά του συμφέροντα, σκιαγραφώντας έτσι την απόλυτη συνταγή της αποτυχίας. Ο Joffre ισχυριζόταν ότι το θάρρος και η ανδρεία μπορούσαν να νικήσουν τους μεγαλύτερους αριθμούς και τα πανίσχυρα όπλα, βάζοντας σκοπό να το αποδείξει! Κι αν δεν ήταν εξίσου ανεπαρκείς οι αντίπαλοι στρατηγοί στο ξέσπασμα του πολέμου, οι Γάλλοι θα είχαν χάσει και θα έχαναν μάλιστα νωρίς-νωρίς και εύκολα. Ο Joffre αντικαταστάθηκε το 1916, όχι βέβαια προτού προαχθεί τιμητικά, αν και δεν θα ξαναδιοικούσε ποτέ .

John French - Α' Παγκόσμιος Πόλεμος
Ο Σερ Τζον Φρεντς. (1852 – 1925) ήταν αρχιστράτηγος του Βρετανικού Στρατού, Αν και στρατιώτικός για πολλά χρόνια, δεν είχε φτάσει ποτέ σε υψηλή διάκριση μέχρι που οι μάχες στη Νότια Αφρική τον έφεραν στο προσκήνιο.
Ο σημαντικότερος ρόλος του Σερ Τζον Φρεντς. ήταν ως Αρχιστράτηγου της Βρετανικής Εκστρατευτικής Δύναμης (ΒΕF) για τον πρώτο ενάμιση χρόνο του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου. Βοήθησε στην προετοιμασία του Βρετανικού Στρατού για έναν πιθανό ευρωπαϊκό πόλεμο και ήταν μεταξύ εκείνων που επέμειναν ότι το ιππικό έπρεπε να εξακολουθεί να εκπαιδεύεται για να επιτίθεται με σπάθη και λόγχη.
Ο αρχιστράτηγος του βρετανικού στρατού ήταν ο κύριος επικεφαλής της βρετανικής πολεμικής περιπέτειας στην Ευρώπη κατά τον Α’ Παγκόσμιο και θα είχε απαλλαχθεί από τα καθήκοντά του ήδη από το 1914 αν δεν ήταν η παρέμβαση του γάλλου στρατηγού Ferdinand Foch.
Όπως ξέρουμε, ο πόλεμος δεν πήγαινε και πολύ καλά για τους Συμμάχους όσο ο French διοικούσε το στράτευμα, με τον ίδιο όχι μόνο να μην αναλαμβάνει καμία ευθύνη για τις στρατιωτικές του αποτυχίες, αλλά να κατηγορεί τόσο τους συμμαχικούς στρατηγούς όσο και τους πολιτικούς της χώρας του!
Τελικά στον αρχιστράτηγο δόθηκαν δύο επιλογές, ή να παραιτηθεί ήσυχα-ήσυχα ή να καθαιρεθεί ατιμωτικά. Ο French επέλεξε το πρώτο κι έτσι μετατέθηκε σε άλλο πόστο, μακριά από την πολεμική περιπέτεια της πατρίδας του.

Sir Ian Hamilton - Α' Παγκόσμιος Πόλεμος
Ο Στρατηγός Σερ Ίαν Στάντις Μόντεϊθ Χάμιλτον, (1853 – 1947) ήταν ανώτερος αξιωματικός του Βρετανικού Στρατού με εκτεταμένη στρατιωτική καριέρα στη Βρετανική Αυτοκρατορία κατά τη Βικτωριανή και την Εδουαρδιανή εποχή.
Ως βρετανός στρατηγός δεν χαρακτηρίστηκε αρκετά αδίστακτος για να κάνει τη δουλειά στις απαιτητικές μάχες του Δυτικού Μετώπου κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αντ’ αυτού, το επιτελείο τού εμπιστεύτηκε τη Μεσόγειο και τον εξουσιοδότησε με την εισβολή στην Τουρκία και την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης. Τι έκανε ο Σερ Χάμιλτον;
Πρώτα επιχείρησε να πάρει τα Δαρδανέλια μόνο με τον στόλο, κάτι που έφερε τον όλεθρο και την καταστροφή στη θαλάσσια επιχείρηση.
Κατόπιν στρατοπέδευσε τις χερσαίες δυνάμεις του στην Καλλίπολη (Εκστρατεία της Καλλίπολης / Μάχη του Τσανάκαλε), σε μια τόσο καταστροφική μάχη που ακόμα μνημονεύεται ως συνώνυμο της στρατιωτικής αποτυχίας, κοστίζοντας ταυτοχρόνως στον Ουίνστον Τσόρτσιλ την κυβερνητική θέση του στο Γενικό Επιτελείο Ναυτικού!
Από τους 568.000 Συμμάχους που πήραν μέρος στην Εκστρατεία της Καλλίπολης, οι 252.000 μετατράπηκαν σε απώλειες, ένας αριθμός που παραμένει εντυπωσιακότατος παρά τα υψηλά νούμερα του Α’ Παγκοσμίου. Οι Σύμμαχοι αποσύρθηκαν τελικά από τις βλέψεις στα Δαρδανέλια, κάτι που στοίχισε φυσικά στον Hamilton τη θέση του.

Maurice Gamelin - Β' Παγκόσμιος Πόλεμος
Ο Μωρίς Γκυστάβ Γκαμελέν (1872 – 1958) ήταν στρατηγός του Γαλλικού Στρατού. Ο Γκαμελέν είναι γνωστός για την καταστρεπτική του διοίκηση (έως τις 17 Μαϊου 1940) των γαλλικών στρατιωτικών δυνάμεων κατά τη διάρκεια της Μάχης της Γαλλίας (10 Μαϊου - 22 Ιουνίου 1940) στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά και την ακλόνητη υπεράσπιση των δημοκρατικών ιδεών.
Ως Αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων κατά την έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ο Γκαμελέν θεωρούνταν άνθρωπος υψηλού διανοητικού επιπέδου. Έχαιρε σεβασμού, ακόμα και στη Γερμανία, για την ευφυΐα του και το "επιδέξιο μυαλό" του, αν και θεωρούνταν από κάποιους Γερμανούς στρατηγούς άκαμπτος και προβλέψιμος.
Ο Gamelin ήταν επικεφαλής της γαλλικής άμυνας στο ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο άσος της πολεμικής τακτικής επέμενε πεισματικά να κρατά τις δυνάμεις του στις φημισμένες Γραμμές Μαζινό, παρά το γεγονός ότι οι Ναζί περνούσαν στο γαλλικό έδαφος από το Βέλγιο. Ο Gamelin πίστεψε πράγματι ότι η κύρια γερμανική επίθεση ήταν στην ουσία αντιπερισπασμός, ένα τραγικό λάθος που έφερε τη ναζιστική μπότα μια ώρα αρχύτερα στη Γαλλία.

Arthur Percival - Β' Παγκόσμιος Πόλεμος

Ο Άρθουρ Πέρσιβαλ (1887 - 1966) ήταν Αντιστράτηγος του Βρετανικού Στρατού κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, περισσότερο γνωστός για την παράδοσή του στην Ιαπωνία στη Μάχη της Σιγκαπούρης στις 15 Φεβρουαρίου 1942.
Στον αντιστράτηγο χρεώνεται η αποτυχημένη Μαλαισιανή Εκστρατεία εκεί στις αρχές του Β’ Παγκοσμίου.
Παρά το γεγονός ότι τα στρατεύματα της Κοινοπολιτείας ήταν σαφώς υπέρτερα, οι αγγλικές δυνάμεις θερίζονταν συνεχώς από τη μικρή ιαπωνική δύναμη των 30.000 αντρών.
Έχοντας λοιπόν ήδη χάσει 138.000 άντρες (νεκροί και αιχμάλωτοι πολέμου), ο Percival παράκουσε επιδεικτικά τις εντολές του Ουίνστον Τσόρτσιλ για συνέχιση της βρετανικής αντίστασης και παρέδωσε το νησιωτικό οχυρό της Σιγκαπούρης αμαχητί στον εχθρό, ένα μέρος δηλαδή τόσο καλά προστατευμένο που είχε ονομαστεί «Το Γιβραλτάρ του Ειρηνικού»!
Η παράδοση της Σιγκαπούρης ήταν η ηχηρότερη συνθηκολόγηση στην πολεμική ιστορία της Βρετανίας και έγινε σχεδόν χωρίς μάχη.
Και σαν να μην έφταναν οι άθλιοι τακτικισμοί του, στον Percival είχε ανατεθεί προσωπικά ο σχεδιασμός για την άμυνα της Σιγκαπούρης ήδη από το 1936.