Ο Ταγματάρχης Ιωάννης Βελισσαρίου

Ξεχωριστή και μοναδική θέση ανάμεσα στο πάνθεον των ηρώων της ιστορίας μας κατέχει η θρυλική μορφή του Ιωάννη Βελισσαρίου. Ενός αξιωματικού του οποίου η τόλμη και η γενναιότητα δεν μπορούν να περιγραφούν

Ξεχωριστή και μοναδική θέση ανάμεσα στο πάνθεον των ηρώων της ιστορίας μας κατέχει η θρυλική μορφή του Ιωάννη Βελισσαρίου. Ενός αξιωματικού του οποίου η τόλμη και η γενναιότητα δεν μπορούν να περιγραφούν. Η συμβολή του στους νικηφόρους Βαλκανικούς Πολέμους ήταν καθοριστική αλλά και μοιραία για τον σπουδαίο αυτό αξιωματικό.

Ο Ιωάννης Βελισσαρίου γεννήθηκε στις 26 Νοεμβρίου 1861 στο Πλοέστι της Ρουμανίας από Έλληνες γονείς που κατάγονταν από την Κύμη της Εύβοιας. Ο νεαρός Ιωάννης από μικρός δείχνει την κλίση του προς την ιστορία και την γλωσσομάθεια. Πηγαίνει στην Αθήνα για να φοιτήσει στο Γυμνάσιο. Την 28 Μαρτίου 1881 κατατάσσεται στο στρατό για να υπηρετήσει τη θητεία του.

Γρήγορα ανεβαίνει στην ιεραρχία και εισέρχεται στη Σχολή Υπαξιωματικών που λειτουργούσε από το 1883. Αποφοιτά στις 7 Οκτωβρίου 1887 ανάμεσα στους πρώτους με βαθμό του Ανθ/γου Πεζικού. Σαν άνθρωπος ήταν ήρεμος φιλικός χωρίς αντιπαλότητες και εγωισμούς. Ξεχώριζε για τη μόρφωση του και το ήθος του. Αγαπημένη του συνήθεια ήταν η μελέτη ιστορικών βιβλίων και οι ατελείωτες συζητήσεις για τα εθνικά θέματα.

Κατά την διάρκεια του ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897 έδωσε τα πρώτα δείγματα της απαράμιλλης ανδρείας του μένοντας στη μάχη όταν οι άλλες μονάδες είχαν συμπτυχθεί. Συγκεντρωμένα και ενώ υπό την ασφυκτική πίεση της τουρκικής επίθεσης οι ελληνικές δυνάμεις υποχωρούσαν αυτός ως διμοιρίτης σε ύψωμα στη διάβαση της Μελούνας πολέμησε γενναία και δεν υποχώρησε παρά μόνο όταν του στέλνουν γραπτή διαταγή κι ενώ οι υπόλοιπες ελληνικές δυνάμεις είχαν εγκαταλείψει προ πολλού τις θέσεις τους.

Η ήττα στον πόλεμο αυτόν ήταν ένα σοκ για την ελληνική κοινωνία. Ο Βελισσάριος ανήκει στην κατηγορία εκείνη των Ελλήνων που πίστευαν στη ελεύθερη Μεγάλη Ελλάδα. Ο ίδιος συμμετέχει ενεργά στο "Εθνικό Πολιτικό Σύνδεσμο" (1905) που σκοπό είχε την κατάληψη της εξουσίας μέσω πραξικοπήματος προκειμένου να γίνει ριζική μεταρρύθμιση στα δημόσια πράγματα της χώρας. Το 1907 διορίζεται διοικητής της Αστυνομίας Σκοπέλου, ελλείψει αξιωματικών της Χωροφυλακής. Εκεί γνωρίζει τη σύζυγό του Χαρίκλεια, με την οποία αποκτά ένα γιο, ο οποίος θα πεθάνει σε ηλικία δύο ετών. Το 1908 αποφασίζει να πολιτευτεί χωρίς επιτυχία. Το 1909 συμμετέχει στο στρατιωτικό κίνημα στο Γουδί, ενώ υπηρετεί ως φρούραρχος στο ομώνυμο στρατόπεδο.

Το 1910 είναι πλέον Ταγματάρχης Πεζικού πριν την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων. Ο Βελισσαρίου είναι έτοιμος όσον αφορά την κατάρτισή του και της γνώσεις του αλλά κυρίως είναι έτοιμος ψυχικά και σωματικά να μεγαλουργήσει στα πεδία των μαχών δοξάζοντας την πατρίδα μας.

Α’ Βαλκανικός Πόλεμος
Η έναρξη του Βαλκανικού Πολέμου βρίσκει τον Βελισσαρίου διοικητή Τάγματος του 4ου Συντάγματος Πεζικού της 2ης Μεραρχίας. Το ηθικό των ανδρών του είναι υψηλό και ο ίδιος έχει φροντίσει να το ενισχύσει και να τονώσει.

Στη μάχη του Σαρανταπόρου (9 Οκτωβρίου 1912) προωθείται γρήγορα με το τάγμα του και βρίσκεται στα μετόπισθεν του εχθρού, σπέρνοντας τον πανικό και συμβάλλοντας στη γενική υποχώρηση των οθωμανικών δυνάμεων. Κατά την διάρκεια της μάχης έρχεται σε οξεία αντιπαράθεση με τον διοικητή του Συνταγματάρχη Παπακυριαζή, με τον οποίο είχε συγγενική σχέση και ζητά μετάθεση σε άλλη μάχιμη μονάδα.

Το αίτημα του γίνεται δεκτό από τον επιτελάρχη Βίκτωρα Δουσμάνη και τοποθετείται διοικητή του Τάγματος του 1/38 Συντάγματος Ευζώνων της 6ης Μεραρχίας Πεζικού. Η μονάδα του μεταφέρεται στο μέτωπο της Ηπείρου και παίρνει μέρος στην πολιορκία των Ιωαννίνων. Στις 7 Ιανουαρίου 1913 ο ελληνικός στρατός επιτίθεται κατά των οθωμανικών οχυρώσεων στο Μπιζάνι, που δεσπόζει της πόλης των Ιωαννίνων. Αν πέσει το Μπιζάνι, αυτόματα τα Γιάννενα θα απελευθερωθούν. Ο Βελισσάριος, υπαγόταν στο 1ο Σύνταγμα Πεζικού με διοικητή των Συντ/αρχη Πεζικού Διονύσιο Παπαδόπουλο. Ο Βελισσάριος προελαύνει με το Τάγμα του κι αφού περνά το Μπιζάνι βρίσκεται να απειλεί τα Ιωάννινα. Για κακή του τύχη, ένα βόλι τον πετυχαίνει στο πόδι και ο τραυματισμός του τον φρενάρει, όπως έγραψε στα απομνημονεύματα του ο Στρατηγός Θεόδωρος Πάγκαλος που ήταν επιτελής στην 6η Μεραρχία, αν δεν τραυματιζόταν ο Βελισσάριος και συνέχιζε την καταδίωξη θα έπεφταν τα Οχυρά του Μπιζανίου και θα καταλάμβανε την πόλη των Ιωαννίνων κατά την επίθεση της 7ης Ιανουαρίου 1913.

Στις 16 Φεβρουαρίου το Γενικό Στρατηγείο εξέδωσε νέες διαταγές για νέα επίθεση για την κατάληψη των Ιωαννίνων. Το 1ο Σύνταγμα Ευζώνων με το 8ο και 9ο Τάγμα αποτελούσε μαζί με το 1/17 Τάγμα Πεζικού την εμπροσθοφυλακή της 2ης Φάλαγγας. Στις 7:45 αρχίζει η προέλαση. Συναντώντας τις πρώτες οχυρωμένες θέσεις στην περιοχή Αγίου Νικολάου ο Βελισσαρίου φωνάζει: "Εμπρός δια της λόγχης" κινούμενος ακάλυπτος εμπρός από τους Ευζώνους του κατευθύνει την έφοδο. Οι Τούρκοι μην έχοντας άλλη επιλογή εγκαταλείπουν τις θέσεις τους.

Ο Συνταγματάρχης Παπαδόπουλος μετά την κατάληψη της τοποθεσίας πεδινή θεωρώντας πως η αποστολή έχει εκπληρωθεί, δίνει εντολή για ανακοπή της προέλασης.

Με προτροπή όμως του Βελισσαρίου και με το Τάγμα του να προπορεύεται τα δύο ευζωνικά τάγματα αρχίζουν να προελαύνουν με τους άνδρες βουτηγμένους μέχρι το γόνατο από τη λάσπη και τον βούρκο προς τον δρόμο που συνδέει τα Γιάννενα με την Πρέβεζα για να αποκόψει την συγκοινωνία των Τούρκων. Η διείσδυση γίνεται ανάμεσα σε τρία τουρκικά οχυρά που ακόμη δεν έχουν παραδοθεί. Ο Βελισσαρίου επικεφαλής τριών λόχων εκτελεί έφοδο διερχόμενο τα πυρά των οχυρωμένων στην ευρύτερη περιοχή από το χωριό Άγιος Ιωάννης ως τα Γιάννινα. Γίνεται σκληρή μάχη οι Τούρκοι που βρίσκονται οχυρωμένοι στην περιοχή εγκαταλείπουν και οπισθοχωρούν προς την πόλη ο Βελισσαρίου μαζί με τον 8ο Τάγμα Ευζώνων του Ιατρίδη που είχε ακολουθήσει καταλαμβάνουν το Οχυρό Αγ. Ιωάννης.

Αμέσως εγκαθιστούν προφυλακές και κόβουν τα τηλεφωνικά και τηλεγραφικά καλώδια διακόπτοντας την επικοινωνία των Ιωαννίνων με το Μπιζάνι. Συλλαμβάνουν 37 αξιωματικούς και 1.000 στρατιώτες του εχθρού που αγνοούσαν την παρουσία τους στην περιοχή. Ο Ιατρίδης ενημερώνει τον διοικητή του Παπαδόπουλο για την επιτυχία τους και ζητά υποστήριξη από το Πυροβολικό ώστε να πεισθούν οι Τούρκοι πως έχουν απέναντι τους μια ισχυρή ελληνική δύναμη. Ο Παπαδόπουλος προωθεί το αίτημα προς τον διοικητή της 2ης Φάλαγγας χωρίς να πάρει απάντηση και με δική του πρωτοβουλία προχωρεί με ένα λόχο και το 1/17 Τάγμα που συναντά κατά την προέλασή του, φθάνοντας στις θέσεις του 8ου και 9ου Τάγματος στις 06:00 το πρωί.

Γύρω στις 11:00 το βράδυ ο Βελισσαρίου διέκρινε δύο μεγάλους φακούς και μια ομάδα ανθρώπων να τους ακολουθεί. Ήταν ο επίσκοπος Δωδώνης μαζί με δύο Τούρκους αξιωματικούς, που μετέφεραν την επιστολή παραδόσεως της πόλης του Εσάν Πασά προς την ελληνική πλευρά. Ο Βελισσαρίου συνοδεύει προσωπικά την τουρκική αντιπροσωπεία στο ελληνικό Στρατηγείο με στόχο να κινηθεί γρήγορα προτού ξημερώσει και το φως της ημέρας αποκαλύψει στους Τούρκους το μέγεθος των δυνάμεων που τους απειλούν φθάνουν στο Εμίν Αγάν στις 04:30 ξημερώματα της 21ης Φεβρουαρίου πρώτος παρουσιάζεται στο Διάδοχο ο Βελισσαρίου. Ο Κωνσταντίνος τον επιτιμά γιατί άφησε το Τάγμα και έχει απομακρυνθεί. Τι θέλεις τέτοια ώρα εδώ; Γιατί άφησες το Τάγμα σου;

Βελισσαρίου: Ήρθα να σας προσφέρω τα Ιωάννινα.
Κωνσταντίνος: Με τι; Με τις μαούνες της λίμνης.
Βελισσαρίου: Με τα φτερά των Ευζώνων μου.

Ο στρατηλάτης Διάδοχος Κωνσταντίνος τον ασπάζεται και του λέει: Βελισσαρίου, είσαι άξιος ραπίσματος, αλλά και φιλήματος. Εγώ αρκούμαι εις το φίλημα.

Τα Ιωάννινα είναι ελληνικά, ο Βελισσαρίου με τους φτερωτούς του εύζωνες εισέρχονται στην πόλη έχοντας επικεφαλής τον Διάδοχο Κωνσταντίνο. Το όνομα του Ταγματάρχη γίνεται ευρέως γνωστό, δέχεται πολλά συγχαρητήρια ακόμα και από αξιωματικούς του εχθρού. Ο αντ/ρχης Βεχήπ Μπέης μάλιστα του τονίζει ότι η κίνηση που έκανε με τους ευζώνους ήταν εκτός των κανονισμών της στρατιωτικής τακτικής και ότι μπορούσαν να τους συλλάβουν αιχμαλώτους. Ο Βελισσαρίου απαντά ότι δεν υπήρχε περίπτωση εύζωνας να συλληφθεί παρά μόνο να πέσει ηρωικά μαχόμενος.

Β’ Βαλκανικός Πόλεμος
Στις 16 Ιουνίου 1913 ο Βούλγαροι, δυσαρεστημένοι από τις κατακτήσεις τους στην πρώτη φάση των Βαλκανικών Πολέμων θα προβούν στο μοιραίο γι' αυτούς λάθος να κηρύξουν τον πόλεμο σε Ελλάδα και Σερβία. Στις 18 Ιουνίου ο αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος από τη μεριά του θα διατάξει την έναρξη επιχειρήσεων εναντίον της Βουλγαρίας.

Ο Ιωάννης Βελισσαρίου βρίσκεται και πάλι επικεφαλής του 9ου Τάγματος ευζώνων. "Αυτοί φωνάζουν στην Αθήνα. Εμείς λοιπόν θα μπούμε στη Σόφια!" αντιφωνεί μέσα σε θύελλα εντυπωσιασμού από τους εύζωνες. Η πρώτη σύγκρουση με τον εχθρό είναι στην περιοχή Κιλκίς - Λάχανα. Ο Βελισσαρίου έφιππος κινείται συνεχώς και εμψυχώνει τους άνδρες του. Δίνει διαταγή στον σαλπιγκτή να σαλπίσει το σύνθημα: "Προχωρείτε". Ο ίδιος ηγείται εκτεθειμένος όπως πάντα στα πυρά του εχθρού. Οι Βούλγαροι αντεπιτίθενται, ο Βελισσαρίου έρχεται αντιμέτωπος με τον επικεφαλής αξιωματικό του εχθρού και οι δύο τους σημαδεύουν με το περίστροφο. Ο Βούλγαρος πέφτει νεκρός, οι εύζωνες ορμούν με θάρρος και κατατροπώνουν τους εχθρούς.

Το απόγευμα της 21 Ιουνίου οι εύζωνες του Βελισσαρίου εισέρχονται στο χωριό Λαχανάς. Η καταδίωξη των εχθρών συνεχίζεται ως τα τελευταία υψώματα της περιοχής. Στις 26 Ιουνίου ανατίθεται στον Βελισσαρίου η αποστολή να καταλάβει το όρος Μπέλες με τη συνδρομή ορειβατικού πυροβόλου και ενός ουλαμού της Πυροβολαρχίας με δύο πολυβόλα. Η επιχείρηση ξεκινά αργά τη νύχτα, ο Βελισσαρίου με τους άνδρες του πρέπει να κινηθούν σε δύσβατο μέρος που δεν έχει εγκαταλειφθεί από τον εχθρό. Επρόκειτο για άκρως επικίνδυνη καταδρομική αποστολή, για τον λόγο αυτόν σε κάποια σημεία κινούνται ανυπόδητοι και με κρυμμένες τις ξιφολόγχες για να μην γυαλίζουν στον ήλιο. Αφού προχωρούν αρκετά σε κάποια στιγμή γίνονται αντιληπτοί από τους Βουλγάρους που αρχίζουν να βάλουν εναντίον τους. Με τη βοήθεια και την πυροβόλων και με τις εφόδους των ευζώνων διώχνουν τους εχθρούς προς το Πετρίτσι.

Τις επόμενες μέρες οι ελληνικές δυνάμεις ξεχύνονται στα στενά της Κρέσνας όπου θα γίνουν μερικές από τις φονικότερες μάχες των Βαλκανικών πολέμων.

Γύρω στο μεσημέρι οι εύζωνες δέχονται πυρά από Βουλγάρους που κατέχουν τα υψώματα βόρεια του ποταμού Ουσένοβα. Ο ταγματάρχης διατάσσει την ανάπτυξη του Τάγματος. Στις επόμενες ώρες, πετυχαίνει τη διάβαση του ποταμού παρά την πίεση των εχθρών αλλά και την καταιγίδα με τα νερά του ποταμού να ρέουν απειλητικά στις 4 το απόγευμα με την ομίχλη να διαλύεται. Το βουλγαρικό πυροβολικό αρχίζει να βάλει από το ύψωμα 1378 εναντίον της Πυροβολαρχίας που υποστήριζε τα Τάγματα του Βελισσαρίου και του Κολοκοτρώνη. Οι εχθροί αναγκάζονται να συμπτυχθούν στα υψώματα 1079 και 1378 εξαιτίας της επίθεσης των ελληνικών δυνάμεων.

Παίρνοντας ενισχύσεις οι Βούλγαροι αντεπιτίθενται, οι Έλληνες παρά το ότι είναι κατάκοποι συγκρατούν τον εχθρό. Ακολουθεί η ανεπιτυχής προσπάθεια κατάληψης του 1378 και ο θάνατος του Ταγματάρχη Κολοκοτρώνη.

Τη νύχτα φτάνουν ενισχύσεις στο ελληνικό στρατόπεδο πρέπει πάση θυσία να διατηρήσουν τις θέσεις τους, γι' αυτό και φτιάχνουν όλο το βράδυ ορύγματα. Από την άλλη πλευρά για τους Βουλγάρους η διατήρηση της κατοχής του υψώματος 1378 είναι καθοριστικής σημασίας αφού η απώλεια του θα κλόνιζε όλη τη βουλγαρική διάταξη. Από τα ξημερώματα οι ενισχυμένοι Βούλγαροι αρχίζουν επιθέσεις. Οι Έλληνες αν και λιγότεροι από τους εχθρούς και κατάκοποι αμύνονται. Η ώρα περνά και οι απώλειες είναι πολλές για τα δύο μέρη. Ο Βελισσαρίου ηγείται των Ευζώνων δίνοντας συνεχώς εντολές. στις 15:00 το μεσημέρι οι Βούλγαροι επιτίθενται. Οι δύο εχθροί βρίσκονται αντιμέτωποι στα 400 μέτρα. Ο Βελισσαρίου διατάζει αντεπίθεση, τελειώνουν τα φυσίγγια ο λοχίας αναφωνεί: "Δεν έχουμε φυσίγγια". Τότε ο Ταγματάρχης πιάνει μια πέτρα και την πετάει στον εχθρό, δίνοντας το σύνθημα στους άλλους να αρχίσουν τον πετροπόλεμο. Οι εχθροί προς στιγμήν πανικοβάλλονται, έρχεται η τροφοδοσία των πυρομαχικών. Ο Βελισσαρίου μέσα σε έναν πολεμικό οίστρο, βγάζει το περίστροφο και δίνει το σύνθημα επίθεσης πρώτος τρέχοντας και ακολουθούμενος από τους μαινόμενους εύζωνες, τα πυρά των εχθρών προκαλούν μεγάλους απώλειες, ο ίδιος πέφτει τραυματισμένος. Οι εύζωνες αμέσως παίρνουν τον τραυματία αρχηγό τους και τον οδηγούν στα ορύγματα, ενώ η μάχη εκτυλίσσεται. Μεταφέρεται σε ορεινό χειρουργείο με βαρύ τραύμα στο στήθος που προκλήθηκε από βολίδα φορητού όπλου. Ο Ταγματάρχης υποφέρει και ζητά επίμονα να τον ξαπλώσουν καταγής, όπως συνήθιζε να ξεκουράζεται. Λίγο μετά ο Ταγματάρχης Ιωαν. Βελισσαρίου εκπνέει. Την άλλη μέρα οι εύζωνες του τον έθαψαν στην περιοχή μέσα σε μια παγερή και βουβή ατμόσφαιρα, όταν ο Βασιλέας Κωνσταντίνος πληροφορήθηκε το θάνατο του λέγεται ότι είπε: "Ήταν επόμενο τέτοιοι ήρωες δεν ζουν πολύ". Στο συλλυπητήριο τηλεγράφημα που συνέταξε και έστειλε προς τη σύζυγό του Χαρίκλεια έγραφε: "Χαιρετίζω τον ήρωα των Ηρώων".

Ο Ταγματάρχης Ιωάννης Βελισσαρίου υπήρξε μέγιστος ήρωας της νεότερης Ελλάδας. Έδωσε το "παρών" σε μάχες που διαμόρφωσαν τα σημερινά σύνορα. Τιμήθηκε με όλα τα μετάλλια που όφειλε να πολιτεία να του αποδώσει για τις υπηρεσίες στην πατρίδα. Εκτίθενται σε ειδική προσθήκη του Πολεμικού Μουσείου Αθηνών μαζί με τη στολή και τον οπλισμό του. Ανάμεσα τους είναι και το ξίφος που πήρε από Οθωμανό αξιωματικό ως λάφυρο πολέμου. Τα μετάλλια αποτελούν την ύψιστη απόδοση τιμής σε κάθε Έλληνα και ξένο στρατιωτικό που βρέθηκε στην πρώτη γραμμή και θυσίασε τη ζωή του για την πατρίδα.