Ο πόλεμος του 1940-1941 στην Ελλάδα

ΣΤ’ ΜΕΡΟΣ

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ 1940

ΚΑΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΙΤΑΛΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ

Και οι ίδιοι οι Ιταλοί στρατιωτικοί επεσήμαναν τα δικά τους λάθη και θαύμασαν τους Έλληνες για την γενναιότητά τους και το ότι αψηφούσαν τον θάνατο.

Ι. Ο Ζαχαρίας Τσιρπανλής, ιστορικός, στο έργο του: Έλληνες και Ιταλοί στα 1940-41, μας διασώζει πολλές επιστολές Ιταλών στρατιωτών για τον πόλεμο του 1940 και τον Μουσολίνι. Σε κάποιες απ' αυτές αναφέρει:

-"Εκείνον τον λόγο του Μουσολίνι τον ακούσαμε και μεις. Εδώ όμως και λίγο καιρό τα γεγονότα μιλούν πιο πολύ από τα λόγια… Όσοι γυρίζουν από άδεια μας λένε ότι τα χωριά μας είναι άδεια. Όλα είναι σαν πεθαμένα. Ας ελπίσουμε ότι τα πράγματα είναι, όπως μας υποσχέθηκε ο Ντούτσε. Ωστόσο οι υποσχέσεις του είναι πάρα πολλές, ενώ όλα πήγαν ανάποδα. Μακάρι να τελειώσουν αυτά γρήγορα και καλά και να μας στείλουν πίσω, για να αναζωογονήσουμε εκείνα τα χωριά μας, που είναι σκέτη απογοήτευση".

-Αλλού πάλι διαβάζουμε: "Ήλθε ο Ντούτσε να επισκεφθεί τα μέτωπα.. Μας ρώτησε: Είσθε υπερήφανοι που πολεμάτε; Η απάντησή μας: Ναι, Ντούτσε. Και κείνος: "Θάρρος, γρήγορα φτάνει η άνοιξη και οι Έλληνες θα αισθανθούν άσχημα". Για την ώρα εμείς είμαστε που αισθανόμαστε άσχημα. Αλλά υπομονή! Ελπίζουμε μόνον να είναι έτσι τα πράγματα, όπως τα είπε εκείνος.

ΙΙ. Σύμφωνα με το περιοδικό "ΙΣΤΟΡΙΑ", για το έπος του '40, στην ενότητα: Η επίθεση εναντίον της Ελλάδας, όπως την είδαν οι Ιταλοί, σχετικά με τους λόγους της αποτυχίας της ιταλικής επίθεσης "Πριμαβέρα" (=Άνοιξη) επισημαίνουμε τα εξής ειπωμένα από τους ίδιους: Εκτός από την στρατιωτική και ψυχολογική έλλειψη προετοιμασίας των φαντάρων μας, συνέβαλαν οπωσδήποτε και άλλοι παράγοντες: η έλλειψη επαγγελματιών αξιωματικών στην θέση των επικεφαλής των ταγμάτων, η αναποτελεσματικότητα των αεροπορικών βομβαρδισμών, η έλλειψη πυρομαχικών, αλλά και συνεννόησης ανάμεσα στις μονάδες πυροβολικού και τα τάγματα, που εξαπέλυαν τις επιθέσεις.

Αφού περνούσαν μάλιστα τα πρώτα 50-60 μέτρα επίθεσης, οι μονάδες μας έμειναν στάσιμες στις αρχικές συντεταγμένες, επιτρέποντας στους Έλληνες μιαν περιορισμένη αναδίπλωση και μια γρήγορη αντεπίθεση".

ΙΙΙ. Ένας Ιταλός ανθυπολοχαγός που έλαβε μέρος στον πόλεμο λέγει: "Οι Έλληνες συχνά γελούσαν δυνατά και φώναζαν. Είχαν υπερβεί τον άνθρωπο. Δεν ήταν άνθρωποι πλέον, το πιστεύω αυτό. Ήταν θηρία". Αυτός ο ίδιος ο έφεδρος ανθυπολοχαγός, χρόνια μετά προσκεκλημένος στην εκπομπή του αείμνηστου Φρέντυ Γερμανού, "Αλάτι και Πιπέρι", εξομολογήθηκε στον οικοδεσπότη του τα σχετικά με την εφόρμηση των Ιταλών στο στρατηγικό ύψωμα 731, που βρισκόταν 20 χιλιόμετρα πάνω από την Κλεισούρα. Σ' αυτό το ύψωμα, σύμφωνα με τον δόκτορα Ιστορίας Κωνσταντίνο Καζάκο, εκτυλίχθηκε μια από τις σκληρότερες μάχες του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου. Αφηγείται ο Ιταλός στρατιωτικός: "Όταν επιτεθήκαμε την 1η φορά κατά του 731, πίστευα πως δεν θα συναντούσαμε ούτε έναν Έλληνα ζωντανό πάνω στο ύψωμα. Τόσο σφοδροί ήταν οι βομβαρδισμοί που είχαν προηγηθεί. Όμως εκείνοι ήταν εκεί και μας περίμεναν. Συνέχισα να πιστεύω το ίδιο και στις επόμενες επιθέσεις που πάντα εκδηλώνονταν, ύστερα από καταιγιστικά πυρά του πυροβολικού και της αεροπορίας μας. Όμως πάντα μας περίμεναν και μας απέκρουαν. Μετά την 3η μέρα των εφορμήσεών μας, έπαψα πια να ελπίζω πως δεν θα συναντήσουμε ζωντανούς τους υπερασπιστές του 731. Και οι στρατιώτες μας έπαψαν πια να ελπίζουν πως η αεροπορία και το πυροβολικό μας θα έκαναν την δουλειά μας αντί για μας. Αυτό είχε πολύ άσχημο αντίκτυπο στο ηθικό τους. Το έβλεπα. Συχνά οι Έλληνες μας περίμεναν όρθιοι μπροστά στα κατεστραμμένα χαρακώματά τους, με τις λόγχες περασμένες στα όπλα τους". Οι Έλληνες στρατιώτες έπραξαν πολλά παραπάνω από αυτά που απαιτούσε η πατρίδα. Ίσως ο καλύτερος έπαινος γι' αυτούς να είναι τα επαινετικά λόγια ενός από τους εχθρούς τους.

ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ "ΟΧΙ"
ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ:
Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΟΧΥΡΩΝ

Τρία εκατομμύρια μεροκάματα χρειάστηκαν, για να κατασκευασθούν τα Οχυρά. Έδεναν τα μάτια των εργατών, πριν φτάσουν στα εργοτάξια της γραμμής Μεταξά. Ειδικοί αναφέρουν πως η κατασκευή του φαραωνικού έργου έγινε κάτω από συνθήκες μεγάλης μυστικότητας. Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος, οι Γερμανοί βρέθηκαν προ εκπλήξεως.

α. Η Γερμανική εισβολή στην Ελλάδα
Πρόκειται για την 1η μάχη της Γερμανικής εισβολής στην Ελλάδα. Διεξήχθη ανατολικά του Στρυμόνα ποταμού, στα ελληνο-βουλγαρικά σύνορα. Κράτησε 4 μέρες από τις 6 έως και τις 9 Απριλίου 1941 και έληξε με τη νίκη των Γερμανών. Τα αίτια της γερμανικής επιχείρησης ήταν: η αποτυχημένη ιταλική εισβολή στην Ελλάδα, στις 28 Οκτωβρίου 1940. Όμως και οι αλλεπάλληλες ήττες και υποχωρήσεις του ιταλικού στρατού στην Αλβανία, ανάγκασαν τους Γερμανούς να παρέμβουν. Η Γερμανία φρόντισε ώστε στην εισβολή να συμμετάσχουν και οι βόρειοι γείτονες της Ελλάδος. Και έτσι η Βουλγαρία και η πρώην Γιουγκοσλαβία με την Γερμανία υπέγραψαν τριμερές σύμφωνο συμμαχίας. Η Βουλγαρία συμφώνησε να επιτρέψει την διέλευση των γερμανικών στρατευμάτων από τα εδάφη της, χωρίς την συμμετοχή της ίδιας της Βουλγαρίας. Τα ανταλλάγματα που ζητούσε: να ξαναπάρει τα εδάφη της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, που "είχε χάσει" με τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912 και 1913). Σύμφωνα με τον ιστορικό Γεώργιο Σκαλτσογιάννη, ο 4ήμερος αυτός σκληρός και επικός αγώνας διαδραματίστηκε στα οχυρά, από τον ορεινό όγκο της Κερκίνης (Μπέλες) μέχρι την οροσειρά της Ροδόπης, στην γραμμή των ελληνο-βουλγαρικών συνόρων, για την απόκρουση της γερμανικής επίθεσης, κατά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο.

β. Τα οχυρά της ελληνο-βουλγαρικής Μεθορίου
Στην συνοριακή γραμμή, μεταξύ Ελλάδος και Βουλγαρίας, υπήρχαν 21 οχυρά, που αποτελούσαν οχυρωμένη τοποθεσία την γνωστή: Γραμμή Μεταξά, σχεδιασμένα και κατασκευασμένα από ελληνικά χέρια. Ήταν ανώτερη της γραμμής: Μαζινό και εφάμιλλη της γραμμής Ζίγκφριντ. Κατασκευάσθηκαν για την αμυντική θωράκιση της Ελλάδος από βουλγαρική επίθεση, επειδή κατά την περίοδο 1936-1940, που αυτά έγιναν, η Βουλγαρία ήταν έξω από το Βαλκανικό Σύμφωνο Φιλίας. Τα οχυρά αυτά εκτείνονται κατά μήκος της ελληνο-βουλγαρικής μεθορίου, από τις Σέρρες έως και την Κομοτηνή. Πρόκειται για το μεγαλύτερο οχυρωματικό έργο, στην νεότερη Ιστορία, με σκοπό την άμυνα της Ελλάδος. Οι υπόγειες εγκαταστάσεις κάθε οχυρού περιελάμβαναν: Διοικητήριο, θαλάμους αξιωματικών και οπλιτών, αποθήκες τροφίμων για 5 μέρες, δεξαμενή νερού, χειρουργείο, φαρμακείο. Κάθε Οχυρό αποτελούσε στο σύνολό του ένα περίκλειστο έργο, από ένα ή περισσότερα στεγανά συγκροτήματα, ικανό να αμυνθεί προς κάθε κατεύθυνση. Περιελάμβανε: Πυροβολεία, παρατηρητήρια, πολλαπλές εισόδους και εξόδους.

Τα 21 Οχυρά ήσαν τα εξής: Ι. Οχυρό Παπαδοπούλα ή Ποπολίβιτσα (στην περιοχή Μπέλες), ΙΙ Οχυρό Ιστίνμπεη (στο ύψωμα Κερκίνη), ΙΙΙ Οχυρό Σπανή Πέτρα ή Κελκαγιά (στην περιοχή Μπέλλες), IV. Οχυρό ή Στήριγμα Αρπαλούκι (στην περιοχή Μπέλες), V. Οχυρό Παλιουριώνες (στην περιοιχή Μπέλες), VI. Οχυρό Ρούπελ (στην περιοχή Αγκίστα), VII. Οχυρό Καρατάς (στην περιοχή Αγκίστα Σερρών), VIII. Οχυρό Κάλη (στην περιοχή Αγκίστα Σερρών), IX. Οχυρό Περσέκ (στην περιοχή Μαύρου Βουνού), X. Οχυρό Μπαμπαζώρα (στην περιοχή Κάτω Νευροκοπίου Δράμας), XI. Οχυρό Μαλιάγκα (στο υψίπεδο του Κάτω Νευροκοπίου Δράμας), XII. Οχυρό Περιθώρι (στο υψίπεδο του Κάτω Νευροκοπίου Δράμας), XIII. Οχυρό Παρταλούσκα (στο υψίπεδο του Κάτω Νευροκοπίου Δράμας), XIV. Οχυρό Ντασαβλή (στο υψίπεδο του Κάτω Νευροκοπίου Δράμας), XV. Οχυρό Λίσσε (στο υψίπεδο του Κάτω Νευροκοπίου Δράμας), XVI. Οχυρό Πυραμοειδές (στο υψίπεδο του Κάτω Νευροκοπίου Δράμας), XVII Οχυρό Καστίλο (στην περιοχή Βώλακα Δράμας), XVIII Οχυρό Άγιος Νικόλαος (στην περιοχή Βώλακα Δράμας), XIX. Οχυρό Μπαρτίσεβα (στην περιοχή Βώλακα Δράμας), XX. Οχυρό Εχίνος (στην περιοχή της Ξάνθης) και XXI. Οχυρό Νυμφαίας (στην περιοχή της Ροδόπης). Το τελευταίο βρίσκεται βορείως της Κομοτηνής, σε απόσταση 17 χιλιομέτρων από το κέντρο της πόλης. Έχει και αυτό την ίδια κατασκευή και δομή με τα προηγούμενα, που βρίσκονται κατά μήκος των ελληνο-βουλγαρικών συνόρων και είναι ένα από τα έργα οχύρωσης του Ιωάννη Μεταξά, που έγιναν στο διάστημα από το 1936-1940. Είναι κοντά στα σύνορα με την Βουλγαρία. Από το 2000 το Οχυρό της Νυμφαίας, όπως και αρκετά από όσα προαναφέρθηκαν, λειτουργεί σαν Στρατιωτικό Μουσείο.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Μάχης των Οχυρών, όσο και ανέκδοτες ιστορίες παρουσιάζονται σε κόμικς, από τις εκδόσεις "Κοιν.Σ.ΕΠ. Άγκιστρο Δράση" με τον τίτλο "Ρούπελ 1941". Με την καλαίσθητη και ιδιαίτερα ταιριαστή για το πνεύμα της εποχής εικονογράφηση του Σπύρου Ζαχαρόπουλου και το κείμενο του Παναγιώτη Σαββίδη, το κείμενο κατορθώνει να περάσει στον αναγνώστη την ατμόσφαιρα - τον ηρωισμό, αλλά και το δράμα των γεγονότων, ενημερώνοντας μας παραστατικά, για το σπουδαίο αυτό 4μερο δράσης των συμπατριωτών μας από την νεότερη ιστορία της πατρίδας μας, της Ελλάδας.

γ. Η Μάχη των Οχυρών (6-9 Απριλίου 1941)

Τον Μάρτιο του 1941 η Βουλγαρία προσχώρησε στον Άξονα Γερμανίας, Ιταλίας και Ιαπωνίας, με την δελεαστική υπόσχεση ότι θα της παραχωρούνταν ολόκληρη η Ανατολική Μακεδονία και η Δυτική Θράκη. Ο "Ασύρματος" την Κυριακήν της 6ης Απριλίου του 1941 μετέδιδε: "Την 5η και 15' πρωινήν σήμερον, η Ελλάς υπέστη απρόκλητον επίθεσιν υπό της Χιτλερικής Γερμανίας. Τα ηρωικά ελληνικά στρατεύματα αμύνονται του πατρίου εδάφους". Η κύρια προσπάθεια των Γερμανών εκδηλώθηκε προς τα Οχυρά της τοποθεσίας Κερκίνης και Αγκίστρου και ειδικότερα εναντίον του Οχυρού Ρούπελ. Αυτό ήταν το μεγαλύτερο από όλα τα Οχυρά και πολύ σημαντικό, διότι ήλεγχε το μοναδικό οδικό και σιδηροδρομικό πέρασμα από την Ελλάδα στην Βουλγαρία. Κατασκευάσθηκε το 1913, κατά τον ελληνο-βουλγαρικό πόλεμο. Περιελάμβανε 123 οχυρωματικά έργα, υπόγεια καταφύγια, αποθήκες, κοιτώνες, λουτρά και ένα μικρό Νοσοκομείο, εκτός βέβαια από τον στρατιωτικό εξοπλισμό, που διέθετε.

Ανατολικότερα, στο υψίπεδο του Νευροκοπίου και στην Δυτική Θράκη, η γερμανική επίθεση ήταν μικρότερης έντασης. Οι γενναίοι υπερασπιστές όλων των οχυρών, κατόρθωσαν με επιτυχία να αποκρούσουν όλες σχεδόν τις κατά μέτωπον γερμανικές επιθέσεις και να αποχωρήσουν με εθνική αξιοπρέπεια και τιμητικές εκδηλώσεις εκ μέρους των εχθρών τους, μόνον όταν οι προϊστάμενοί τους έδωσαν σ' αυτούς την εντολή. Αναδείχθηκαν εφάμιλλοι των συμπατριωτών τους στο ελληνο-ιταλικό μέτωπο, προκαλώντας τον θαυμασμό των Γερμανών. Στα Οχυρά η υπεροψία του δυνατού κάμφθηκε από την δύναμη του δικαίου και προστέθηκε ένα μεγάλο ΟΧΙ. Στους ηρωικούς υπερασπιστές των Οχυρών της Γραμμής Μεταξά, που το 1941 βροντοφώναξαν το νέο ΟΧΙ στους Γερμανούς εισβολείς, αλλά και στον γενναίο αντισυνταγματάρχη Πεζικού Δουράτσο αφιερώνεται το τραγούδι - ύμνος, με τον τίτλο: ΤΟΥ ΡΟΥΠΕΛ ΟΙ ΓΕΝΝΑΙΟΙ, σε στίχους Αρτ. Κυδωνάκη και μουσική και τραγούδι: Φώτη Μήλιου. Μεταξύ των άλλων, αναφέρει τα εξής: Δεν παραδίδονται ποτέ / ποτέ τα οχυρά μας. / Ατσάλινες βουνοκορφές, / ατσάλινη και η καρδιά σας. / Στο Ρούπελ δεν σας νίκησαν, / δεν λύγισε η ψυχή σας. / Μέχρι και εχθροί σας τίμησαν, / για την αντίστασή σας!

Σύνθημα όλων των μαχητών στα Οχυρά ήταν: ΟΙ ΗΡΩΕΣ ΠΟΛΕΜΟΥΝ ΣΑΝ ΕΛΛΗΝΕΣ.

δ. Αξιομνημόνευτοι ήρωες και θαυμαστά συμβάντα

Ι. Ο θρυλικός διοικητής του Οχυρού Ρούπελ της οχυρωματικής γραμμής Μεταξά, ήταν ο τότε ταγματάρχης Γεώργιος Δουράτσος. Δέχονται οι υπερασπιστές ανελέητες επιθέσεις και αντέχουν: "ΤΑ ΟΧΥΡΑ ΔΕΝ ΠΑΡΑΔΙΔΟΝΤΑΙ, ΑΛΛΑ ΚΑΤΑΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ", ήταν η ηρωική απάντησή του, στους Γερμανούς αγγελιοφόρους στις 9 Απριλίου, όταν του ζήτησαν την παράδοση του Οχυρού στην αμυντική γραμμή Μεταξά. Οι Γερμανοί απεσταλμένοι ενημέρωσαν τον ταγματάρχη, πως ο αγώνας του είναι μάταιος, διότι έχει υπογραφεί συνθηκολόγηση στην Θεσσαλονίκη, στις 9 Απριλίου 1941 μεταξύ του διοικητή του Τμήματος Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας, Αντιστράτηγου Μπακόπουλου και του Διοικητή της 2ης Γερμανικής Τεθωρακισμένης Μεραρχίας Αντιστράτηγου Φάελ. Τότε ο γενναίος Δουράτσος, σαν άλλος Λεωνίδας (ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ: Έλα να τα πάρεις), απάντησε: "Εμείς διαταγές δεχόμαστε μόνον από τους ιεραρχικά ανωτέρους μας - προϊσταμένους και ο αγών θα συνεχισθεί. Πάσα δε απόπειρα προσεγγίσεως του Οχυρού, θα συντριβεί", μας θυμίζει ο συμπατριώτης του Συριανός Πέτρος Ραουζαίος, πρόεδρος της Κοινότητας της Άνω Σύρου.

Όταν ο Δουράτσος επιβεβαίωσε την συνθηκολόγηση, αποχώρησε αξιοπρεπώς μαζί με τους άνδρες του από το Οχυρό, αφού έκαψε σχέδια, αρχεία και απόρρητα στρατιωτικά έγγραφα, ενώ οι στρατιώτες Έλληνες αιχμάλωτοι πετούσαν τα όπλα τους στον Στρυμόνα ποταμό, για να μην πέσουν στα χέρια των εχθρών. Οι Γερμανοί με εντολή του Διοικητή τους, απέδωσαν τιμές στους Έλληνες στρατιώτες. Ο Γεώργιος Δουράτσος τιμήθηκε σαν συνταγματάρχης με τον τίτλο: Του Νεότερου "ΛΕΩΝΙΔΑ", για την απάντηση που έδωσε στον Γερμανό Διοικητή, όταν του ζήτησε να παραδώσει αμαχητί το Οχυρό Ρούπελ: ΤΑ ΦΡΟΥΡΙΑ ΚΑΤΑΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ, ΔΕΝ ΠΑΡΑΔΙΔΟΝΤΑΙ. Και η ελληνική πολιτεία τίμησε με περισσότερα από 10 βραβεία, τον πολύτιμο αυτό στρατιωτικό, για την προσφορά του στην πατρίδα, σε όλες τις δύσκολες στιγμές της. Ο γεννημένος στην Σύρο Δουράτσος - ένα από τα 11 παιδιά της οικογένειας, όλα μορφωμένα και ο ίδιος απόφοιτος της Νομικής, συμμετείχε στις επιχειρήσεις του Α' Παγκοσμίου Πολέμου στην Μακεδονία, αλλά και στην Μικρασιατική Εκστρατεία και μάλιστα παρασημοφορήθηκε για την δράση του. Προτομή του βρίσκεται στην Ερμούπολη της πανέμορφης Σύρου.

ΙΙ. Ο Δημήτριος Ίτσιος ήταν έφεδρος υπαξιωματικός του ελληνικού στρατού, κατά την διάρκεια της Γερμανικής Εισβολής στην Ελλάδα, τον Απρίλιο του 1941, καταγόμενος από τα Άνω Πορόια Σερρών. Αυτός σταμάτησε την γερμανική επέλαση με 38.000 μολυβένια ΟΧΙ. Ήταν ο Λοχίας Πεζικού που με την ανδρεία του κέρδισε χρόνο για τους συμμαχητές του, σύμφωνα με την εκπομπή: Η ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ. Οι Γερμανοί τον συνεχάρησαν για την γενναιότητά του και μετά τον εκτέλεσαν. Προτομή του βρίσκεται στην κεντρική πλατεία της ιδιαίτερης πατρίδας του: Άνω Πορόια Σερρών, για την οποία και θυσιάστηκε. Στο στρατόπεδο της γενέτειράς του δόθηκε το όνομά του. Προκάλεσε μεγάλες απώλειες στον εχθρό, φέροντας τον βαθμό του Λοχία, ωστόσο του αποδόθηκε τιμητικά από την Ελληνική Πολιτεία, μετά θάνατον, ο τίτλος του Επιλοχία, αλλά τιμήθηκε και με τον Πολεμικό Σταυρό Β' Τάξεως. Θεωρείται ο ήρωας των Οχυρών, αλλά αυτός είπε: "Έπραξα ο καθήκον μου". Ο θάνατος του Ίτσιου, όντας αιχμάλωτος των Γερμανών, αποτελεί και την επίσημη θέση της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού. Πόσο ταιριάζουν σ' όλους τους υπερασπιστές των Οχυρών, τα λόγια του αρχαίου τραγικού ποιητή Αισχύλου, αλλά και συνάμα Σαλαμινομάχου και Μαραθωνομάχου και πολεμιστή στην Μάχη των Πλαταιών: "Επειδή μόνον εμείς, αντίθετα προς τους Βαρβάρους, ποτέ δεν μετρήσαμε τον εχθρό στην μάχη".