Οι χαμένες πατρίδες και ο ξεριζωμός των Ελλήνων από τα πατρογονικά τους εδάφη

Ο Αύγουστος μήνας του 1922, είναι δυστυχώς ταυτισμένος με τα τραγικότερα ιστορικά γεγονότα για την πατρίδα μας και τον Ελληνισμό

Η μνήμη για τον άνθρωπο, αποτελεί τη συνέχειά του, είναι ο ασφαλής οδηγός του, γιατί τον κρατάει σε συνεχή εγρήγορση, και παρουσία στη ζωή. Αντίθετα η λήθη, είναι λησμονιά, είναι άρνηση του παρελθόντος, είναι άρνηση της ίδιας της ύπαρξής του

Ο Αύγουστος μήνας του 1922, είναι δυστυχώς ταυτισμένος με τα τραγικότερα ιστορικά γεγονότα για την πατρίδα μας και τον Ελληνισμό.

Αυτές τις ημέρες του ‘22 γράφτηκε ο πιο οδυνηρός επίλογος μιας μακράς πορείας διώξεων, διωγμών και σφαγών των αυτόχθονων Ελλήνων, από τις προγονικές τους πατρίδες της Μικράς Ασίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης, ύστερα από την συντριπτική ήττα των ελληνικών στρατευμάτων στο μικρασιατικό μέτωπο.

Άκουγα κι εγώ τους αείμνηστους, πλέον γονείς μου, προσφυγόπουλα και τα ίδια τότε, δέκα και δεκατριών ετών, από την Ανατολική Θράκη και τις Σαράντα Εκκλησιές, να περιγράφουν, με κάθε λεπτομέρεια, όσα βίωσαν μαζί με τους γονείς τους, όταν κυνηγημένοι έπαιρναν το δρόμο της προσφυγιάς, πεζή, ξυπόλυτοι, πεινασμένοι, ρακένδυτοι, αφήνοντας πίσω περιουσίες, αλλά και αναμνήσεις, με μόνη αγωνία να προλάβουν τα σύνορα, τον ποταμό Έβρο και να περάσουν στην ελεύθερη πατρίδα.

Η υπενθύμιση τέτοιων ιστορικών γεγονότων και μάλιστα τόσο δραματικών για το λαό και το έθνος αποτελούν πάντοτε οδηγό, συχνά αλάνθαστο, στην παραπέρα μελλοντική του πορεία.

Η μνήμη για τον άνθρωπο, αποτελεί τη συνέχειά του, είναι ο ασφαλής οδηγός του, γιατί τον κρατάει σε συνεχή εγρήγορση, και παρουσία στη ζωή. Αντίθετα η λήθη, είναι λησμονιά, είναι άρνηση του παρελθόντος, είναι άρνηση της ίδιας της ύπαρξής του.

Η γνώση της ιστορίας είναι απαραίτητη, γιατί μας διδάσκει, αλλά και μας κατευθύνει, στην πορεία μας ως έθνος. Δεν εκφράζει εκδικητικότητα, δεν επιδιώκει ρεβανσισμό, ούτε φανερώνει μίσος, αντίθετα αποτελεί αλάνθαστο οδηγό, και πυξίδα που μας καθοδηγεί στην αποφυγή, μελλοντικών περιπετειών, αλλά και εθνικών τραγωδιών.

«Όλβιος όστις της ιστορίας έσχε μάθησιν» λέει ο Ισοκράτης, που σημαίνει ότι ευτυχής είναι αυτός που γνωρίζει την ιστορία του, αλλά ευτυχέστερος αυτός που διδάσκεται από την ιστορία του. Συνεπώς είναι απαραίτητο, όλοι και ιδιαίτερα οι νέοι να γνωρίζουν την ιστορία και να διδάσκονται απ' αυτήν.

Οι σημερινοί νέοι δεν πρέπει με κανένα τρόπο να έχουν την τύχη των προγόνων μας, δεν πρέπει να υποστούν και να βιώσουν τα βάσανα και τη δυστυχία των παππούδων και των γιαγιάδων τους. Οφείλουν όμως, ως συνεχιστές της ιστορίας της πατρίδος μας να γνωρίζουν και να διατηρούν στη μνήμη τους όσα έζησαν και όσα υπέστησαν οι πρόγονοί μας, όταν ξεριζώθηκαν οριστικά από τις πατρίδες τους, μόλις πριν από εκατό χρόνια, το 1922.

Μέσα σ' αυτό το πνεύμα θ' αναφερθούμε σε γεγονότα που σχετίζονται με τις χαμένες πατρίδες και τις αιτίες τους, αλλά και τον ξεριζωμό των Ελλήνων από τα προγονικά τους εδάφη της Ανατολικής Θράκης, του Πόντου και της Μικράς Ασίας, με παρουσία πάνω από δύο χιλιετηρίδες, από τότε που ο Ιωνικός Πολιτισμός μεγαλούργησε στα μέρη αυτά και άφησε μέχρι και σήμερα ανεξίτηλη την παρουσία του με διαχρονικά έργα τέχνης και πολιτισμού, που κοσμούν ακόμα και σήμερα πόλεις και περιοχές, όπως η Σμύρνη, η Μίλητος, η Έφεσσος, η Πέργαμος, η Αλικαρνασσός, οι Κωδωνίες και άλλες πολλές. Έργα τέχνης, που από μόνα τους μιλούν για την ιστορία και τον πολιτισμό που δημιούργησαν και εγκατέλειψαν οι Έλληνες, φεύγοντας, κακήν - κακώς, από τα μέρη αυτή το 1922.

Όλη αυτή η πολύχρονη παρουσία των Ελλήνων, έληξε οριστικά και με τραγικό κυριολεκτικά τρόπο, αυτές τις μέρες του Αυγούστου του 1922, ύστερα από την μεγαλύτερη εθνική τραγωδία που υπέστη ο ελληνικός στρατός στη Μικρά Ασία και έμεινε στην ιστορία ως Μικρασιατική Καταστροφή.

Μια εθνική τραγωδία, που οδήγησε σε συρρίκνωση της Ελλάδος και συντέλεσε στον οριστικό ξεριζωμό των Ελλήνων της Ανατολικής Θράκης, του Πόντου και της Μικράς Ασίας, με συνέπεια πάνω από ενάμισι, περίπου, εκατομμύριο προσφύγων να διωχθούν βιαίως, από τα μέρη που γεννήθηκαν, από τα προγονικά τους εδάφη, ύστερα από μια ολοκληρωτικά αποτυχημένη, στρατηγικά αλλά και πολιτικά, ελληνική στρατιωτική εκστρατεία στην περιοχή της Σμύρνης και της Μικράς Ασίας, που κατέληξε πανηγυρικά σε τραγωδία και διαλύθηκε από τα κεμαλικά στρατεύματα, βοηθούσης όμως και της προδοτικής συμπεριφοράς των Συμμάχων μας Ιταλών, Γάλλων, Ρώσων, αλλά και Άγγλων όταν πλέον δεν μπορούσαμε να τους εξυπηρετήσουμε.

Στο σημείο αυτό βέβαια πρέπει να σημειώσουμε, ότι οι τύχες των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, Ελλήνων και Αρμενίων στα κρίσιμα χρόνια που προηγήθηκαν της Μικρασιατικής Καταστροφής, συνδέονται άμεσα με την κορύφωση του τουρκικού εθνικισμού, όπως αυτός εκφράστηκε στην επανάσταση των Νεοτούρκων, από το 1908.

Η βαθμιαία συρρίκνωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο διόγκωσε κατακόρυφα τον ακραίο Τουρκικό Εθνικισμό, που αντιμετώπιζε τώρα πια με απροκάλυπτη εχθρότητα όλες τις αλλόθρησκες μειονότητες της Αυτοκρατορίας με παρεμβάσεις μάλιστα αλλά και συμβουλές των Ευρωπαίων συμμάχων τους.

Ήδη από το 1913 ακόμα, οι Γερμανοί τους εισηγούνταν, ένα συμπαγές και ομοιογενές τουρκικό κράτος, σε Ανατ. Θράκη και Μικρά Ασία, με την απομάκρυνση, ακόμα και βιαίως, όλων των μη μουσουλμανικών πληθυσμών. Γερμανοί στρατιωτικοί, εξάλλου συμβούλευαν στους Τούρκους αξιωματούχους την εκτόπιση των Ελλήνων της Ανατ. Θράκης και Μ. Ασίας, κατά τη διάρκεια του πολέμου και επέβλεπαν μάλιστα, ως σύμμαχοι, στη μεθόδευση της μεταφοράς χιλιάδων νέων Ελληνόπουλων για "στρατιωτικούς λόγους" στο εσωτερικό της χώρας, όπου και κατέληγαν σε πραγματική τους εξόντωση.

Το Μαύρο Πάσχα της 6ης Απριλίου του 1914, που από φέτος γιορτάστηκε ως ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας του Θρακικού Ελληνισμού, θα μείνει στην ιστορία, πλέον, μαζί με την Γενοκτονία του Αρμένικου λαού, ένα χρόνο αργότερα, στις 24 Απριλίου 1915, για να δηλώνει το Πογκρόμ των διώξεων και των διωγμών κατά των Θρακιωτών, με λεηλασίες περιουσιών, με τρομοκρατία και δολοφονικές επιθέσεις, υποχρεωτική στράτευση, ατιμώσεις και βιασμούς, σφαγές και εκτοπίσεις, που εξανάγκασαν από πολύ νωρίς τους Θρακιώτες να εγκαταλείψουν σταδιακά τις πατρίδες τους.

Η λήξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και η μετέπειτα υπογραφείσα Συνθήκη των Σεβρών (1920) βρίσκει τη χώρα μας να κατοχυρώνει σημαντικά εδάφη στο πλευρό των νικητριών δυνάμεων της Αντάντ, αφού με την Συνθήκη αυτή αποκτούσε πλήρη κυριαρχία σε Ανατολική Θράκη, το Αιγαίο και την περιοχή της Σμύρνης, εδάφη όπου ο ελληνικός χριστιανικός πληθυσμός ήταν ακόμα συμπαγής και αποκτούσε επί τέλους την ελευθερία του.

Η Ελλάδα φαινόταν πράγματι ότι έπαιρνε την αμοιβή της, ένα όνειρο των Ελλήνων μπορούσε να πραγματωθεί, όμως το ρίσκο που έπρεπε να αναλάβει στρατιωτικά ήταν πολύ επικίνδυνο για την αδύναμη και ταλαιπωρημένη χώρα μας. Στις 2 Μαΐου 1919 η πρώτη ελληνική Μεραρχία αποβιβάζεται στην περιοχή της Σμύρνης, με παρακίνηση και των Αγγλο-Γάλλων, χωρίς όμως τη σύμφωνη και ομόφωνη γνώμη όλου του πολιτικού κόσμου της χώρας.

Για μια ακόμα φορά και μπροστά σ' ένα εθνικό θέμα λείπει η ομοψυχία μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων και η δολερή διχόνοια, χαρακτηριστικό γνώρισμα των Ελλήνων κυριαρχεί και πάλι μεταξύ μας, οξύνοντας τα πολιτικά πάθη.

Η αλήθεια είναι, ότι η εκστρατεία αυτή, πέρα από ένα μεγαλοϊδεατισμό που έκρυβε για μια «Μεγάλη Ελλάδα», είχε επίσης, εκτός από οικονομικό κόστος και ένα επιχειρησιακά, αδύνατο σημείο. Ήταν, όπως υποστηρίζουν οι ειδικοί περί τα στρατιωτικά, δύσκολο έως αδύνατο να κρατηθεί στον κορμό της Ελλάδος η περιοχή της Σμύρνης, με τα στρατιωτικά μέσα και τις δυνατότητες που διέθετε τη χρονική εκείνη στιγμή, μια χώρα εξουθενωμένη από κάθε άποψη, αλλά και έναν αντίπαλο αποφασισμένο να μην τηρήσει τη Συνθήκη των Σεβρών που υπέγραψε.

Πράγματι ο διπλωμάτης στρατιωτικός Κεμάλ Μουσταφά, αφού πολύ γρήγορα κατάφερε να εξοπλίσει το στρατό του με σύγχρονο πολεμικό υλικό, από τους δήθεν συμμάχους μας, Γάλλους, Ιταλούς, Ρώσους, αλλά και Άγγλους, ο καθένας βέβαια για τον δικό του ύπουλο και προδοτικό ρόλο, ανέπτυξε τάχιστα ένα ισχυρό κίνημα εθνικής αντίστασης, με συνεχείς επιθέσεις φθοράς εναντίον των ελληνικών δυνάμεων.

Η κατάσταση αυτή ανάγκασε τον Βενιζέλο να αυξήσει τις στρατιωτικές δυνάμεις στο μέτωπο και να φτάσουν στις τριακόσιες πενήντα χιλιάδες. Έτσι η όλη επιχείρηση πολύ γρήγορα εξελίχθηκε σ' ένα «τρύπιο πιθάρι» που καταβρόχθιζε τεράστιους εθνικούς πόρους, που δεν διέθετε βέβαια η χώρα, αλλά και εξέθετε σε θανάσιμο πλέον κίνδυνο τη ζωή των στρατευμάτων στην περιοχή του μετώπου, κατά τρόπο που δεν είχαν υπολογίσει, οι υπεύθυνοι του εγχειρήματος.

Οι εκλογές του Νοεμβρίου του 1920 που μεσολάβησαν μεσούσης της Εκστρατείας, μετά τον αιφνίδιο θάνατο του βασιλιά Αλέξανδρου, άλλαξαν δραματικά, σε βάρος της χώρας, την όλη κατάσταση, βοηθούντων τώρα πλέον φανερά και των Ευρωπαίων Συμμάχων μας.

Η αναπάντεχη εκλογική συντριβή του Βενιζέλου, εξαιτίας του πολέμου και η επικράτηση της Αντιβενιζελικής παράταξης του Δημ. Γούναρη, φανατικού πολέμιου του Βενιζέλου, με το σύνθημα τερματισμού του πολέμου αλλά και την επάνοδο του εξόριστου βασιλιά Κωνσταντίνου, με Δημοψήφισμα, παρά τη διαφωνία των Συμμάχων, επιτάχυναν για την Ελλάδα την επερχόμενη συντριβή και κατάρρευση του Μετώπου, από τα στρατεύματα του Κεμάλ, ενισχυομένων πλέον φανερά, απ' όλες σχεδόν τις πρώην συμμαχικές μας δυνάμεις.

Λέγεται μάλιστα, ότι Γάλλοι και Ιταλοί άνοιξαν με προθυμία τις στρατιωτικές τους αποθήκες στην Κιλικία και παρέδωσαν ό,τι υλικό διάθεταν στα στρατεύματα του Κεμάλ. Ακόμα και η Σοβιετική Ένωση συμμετείχε στην όλη προσπάθεια ενίσχυσης των στρατευμάτων του Κεμάλ.

Η πανωλεθρία των Ελλήνων, είχε δρομολογηθεί και ήταν θέμα χρόνου. Και ενώ προεκλογικά οι νικητές των εκλογών είχαν υποσχεθεί τον τερματισμό του πολέμου, όλως παραδόξως αποφάσισαν τη συνέχιση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, στέλνοντας στο μέτωπο και νέες κλάσεις στρατιωτών, με παραινέσεις των Άγγλων.

Η απονενοημένη προέλαση προς τον Σαγγάριο ποταμό, οδήγησε στη συντριβή του μετώπου και επιτάχυνε την οριστική κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου που ολοκληρώθηκε τον επόμενο χρόνο. Λέγεται μάλιστα ότι αυτή η επιχείρηση το καλοκαίρι του 1921 κόστισε στον ελληνικό στρατό 25.000 νεκρούς και τραυματίες και τεράστιες απώλειες σε πολεμικό υλικό.

Ο επίλογος αυτής της τραγωδίας γράφτηκε οριστικά στις 26 Αυγούστου 1922 με γενικευμένη αντεπίθεση των Κεμαλικών στρατευμάτων, υπό την καθοδήγηση του ίδιου που κατέληξε και στην ολοκληρωτική κατάρρευση του Μετώπου. Η εικόνα πλέον του ελληνικού στρατού, παρουσίαζε εικόνα διάλυσης και αποσύνθεσης. Πανικόβλητοι στρατιωτικοί έτρεχαν μαζί με Έλληνες και Αρμένιους, προκειμένου να γλυτώσουν από τη μανία των τουρκικών στρατευμάτων.

Οι τελευταίες σκηνές της τραγωδίας αυτής παίχτηκαν στο λιμάνι της πυρπολημένης Σμύρνης, με χιλιάδες αλαφιασμένους ανθρώπους να πέφτουν στη θάλασσα για να σωθούν, ελπίζοντας σε κάποιο χέρι βοηθείας, που όμως δεν υπήρχε.

Σε λίγο η κατακρεουργημένη πατρίδα μας και από δικά μας τραγικά λάθη, πράξεις διχασμού, διχόνοιας και μίσους, αλλά και τη δόλια συμπεριφορά των Συμμάχων μας θα εκλιπαρούμε για λίγη συμπαράσταση. Αλλά πουθενά. Οι πόρτες ήταν όλες κλειστές και η αδιαφορία των φίλων μας προδοτική. Η υπερήφανη Ελλάδα υποκλίθηκε στην αποφασιστικότητα του Κεμάλ Μουσταφά και σύρθηκε σε Ανακωχή στα Μουδανιά, για να σώσει ό,τι μπορούσε να σωθεί την ύστατη αυτή ώρα.

Όπως λέει και ο εθνικός μας ποιητής Δ. Σολωμός σε μια στροφή του «Ύμνου προς ην Ελευθερία» «Δεν είναι εύκολες οι θύρες, εάν η χρεία τες κουρταλεί».

Στις 20 Σεπτεμβρίου 1922 στα Μουδανιά, η Ελλάδα υπέγραψε ανακωχή με τους όρους που της υποβλήθηκαν από τους νικητές, παρουσία αντιπροσώπων Αγγλίας, Γαλλίας και Ιταλίας που υποστήριξαν, εξ αρχής, όλες τις παράλογες απαιτήσεις της Τουρκίας, για να προχωρήσει η Συμφωνία και η οποία προέβλεπε ως προϋπόθεση υπογραφής από τους Τούρκους την άμεση αποχώρηση όλων των ελληνικών στρατευμάτων από τα εδάφη Μ. Ασίας και Ανατ. Θράκης μέσα σε 15 μέρες, πράγμα που ξεκίνησε και ολοκληρώθηκε στις ημερομηνίες που προέβλεπε.

Η Συνθήκη της Λωζάννης που ακολούθησε το 1923, επικύρωσε με την πιο δραματική κατάληξη, όλα τα παραπάνω και σηματοδότησε και το οριστικό τέλος της παρουσίας των Ελλήνων στις προγονικές τους πατρίδες, αφήνοντας πίσω μόνο τραγικές αναμνήσεις, από τον βίαιο ξεριζωμό τους, για να το θυμόμαστε εμείς, οι επόμενοι και …διηγώντας τα… να κλαίμε.