Οι νέες τεχνολογίες στο σημερινό σχολείο, ελπίδες και κίνδυνοι

Το "ουδέν καλό αμιγές κακού", έχει εφαρμογή και σ' αυτό, στην ορθή δηλαδή χρήση όλων αυτών, για να μην οδηγήσουν τελικά στη δυστυχία του Ανθρώπου

Με το γράψιμο στο χέρι ενεργοποιούνται περισσότερα νευρικά κέντρα του εγκεφάλου, πράγμα που δεν συμβαίνει με το γράψιμο στο πληκτρολόγιο και τον υπολογιστή

Τις τελευταίες εξελίξεις, καθώς η έκρηξη της τεχνολογικής εξέλιξης και η χρήση των νέων τεχνολογιών, μπήκαν με γρήγορους ρυθμούς στη ζωή μας, ήταν φυσικό επακόλουθο και το σχολείο, ως παιδαγωγικός και κοινωνικός θεσμός για τη νεολαία, να υιοθετήσει όλα αυτά τα μέσα και να τα εντάξει στα σχολικά προγράμματα και τα εκπαιδευτικά μέσα, με σκοπό την αναβάθμιση της διδασκαλίας, αλλά και την βελτίωση της ποιότητας του εκπαιδευτικού έργου και της απόδοσης των μαθητών.

Όπως ήταν φυσικό η χρήση των υπολογιστών στη διαδικασία της μάθησης, η πληκτρολόγηση σε τάμπλετ, κινητά τηλέφωνα και άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αντικατέστησαν σε πολύ μεγάλο βαθμό παραδοσιακές εργασίες, όπως το γράψιμο με το χέρι, στο τετράδιο και τον πίνακα, τη χρήση του μολυβιού και της σβηστήρας, με συνέπεια εκπαιδευτικές διαδικασίες, όπως η ορθογραφία, η καλλιγραφία και κάθε άλλη γραπτή έκφραση, στα πλαίσια του γλωσσικού μαθήματος, που βελτίωναν σημαντικά και τον γραφικό χαρακτήρα των μαθητών, να περιοριστούν σημαντικά ή και να καταργηθούν, χάρη των καινοτομιών, που ήταν κιόλας εντυπωσιακές, αλλά και πολύ ελκυστικές για τα μικρά παιδιά.

Ευκαιριακά να αναφέρω, ότι στο παλιό σχολείο, όπως θα θυμούνται οι μεγαλύτεροι, τα παιδιά και καλλίγραφα ήταν και δομημένο γραπτό λόγο (έκθεση) με πρόλογο, κυρίως θέμα και επίλογο, έγραφαν αλλά και σχετικά πλούσιο λεξιλόγιο διέθεταν.

Σήμερα οι πληροφορίες λένε, ότι παιδιά του Γυμνασίου αγνοούν ακόμα και πως πιάνουν το μολύβι με το χέρι. Δεν αναφέρομαι βέβαια καθόλου στην ποιότητα του προφορικού αλλά και του γραπτού λόγου των σημερινών μαθητών.

Έτσι είδαμε, για να συνεχίσουμε στο θέμα, σε μια σειρά από ευρωπαϊκές χώρες όπως π.χ. οι Σκανδιναβικές, Σουηδία, Φινλανδία και Νορβηγία, αλλά και πολλές πολιτείες της Αμερικής και λιγότερο η χώρα μας η Ελλάδα, να εγκαταλείπουν τη γραφή με το μολύβι και να επιλέγουν τις σύγχρονες εκπαιδευτικές μεθόδους, που έδιναν όλο και μεγαλύτερη σημασία στη βελτίωση των επιδόσεων των παιδιών στο πληκτρολόγιο και τους υπολογιστές.

Στη Νορβηγία μάλιστα η πλειονότητα των Σχολείων της, εγκατέλειψε πλήρως το γράψιμο στο χέρι και το τετράδιο με το γράψιμο στον υπολογιστή. Η Φινλανδία επίσης από το 2015 κατάργησε σταδιακά την εκμάθηση της γραφής με το χέρι.

Δεν μεσολάβησε όμως πολύς χρόνος από την είσοδο των εντυπωσιακών αυτών τεχνολογικών αλλαγών στην εκπαίδευση με την καθημερινή τους χρήση και τα πρώτα αρνητικά δεδομένα δεν άργησαν να εμφανιστούν και να δημιουργήσουν κλίμα ανησυχίας στον εκπαιδευτικό κόσμο σε Ευρώπη και Αμερική.

Έτσι η Σουηδία πρόσφατα αποφάσισε να περιορίσει τη χρήση οθονών στα σχολεία, με το σκεπτικό ότι η μάθηση αποδίδει καλύτερα με το παραδοσιακό βιβλίο και το μολύβι.

Την ίδια στιγμή στη Φινλανδία, όπου μέχρι πρόσφατα πολλά σχολεία έδιναν δωρεάν φορητούς υπολογιστές στους μαθητές από την ηλικία των έντεκα (11) ετών, γονείς και δάσκαλοι εκφράζουν όλο και περισσότερο την ανησυχία τους για το αντίκτυπο που έχει η έκθεση των παιδιών τους σε οθόνες υπολογιστών. Οι Φινλανδοί έφηβοι κατά μέσον όρο βρίσκονται μπροστά από μια οθόνη έως και έξι (6) ώρες την ημέρα.

Στην Καθημερινή της Κυριακής 2 Μαρτίου 2025 με τον τίτλο "επιστροφή στο χαρτί" αναφέρεται: "Τα εκπαιδευτικά συστήματα των Σκανδιναβικών χωρών που -μέσω των μαθητών τους- εντυπωσίασαν τις τελευταίες δεκαετίες για τις επιδόσεις τους στον διεθνή διαγωνισμό ΡΙΖΑ του Ο.Ο.Σ.Α και για την ετοιμότητά τους να δοκιμάσουν νέες τεχνικές διδασκαλίας, κάνουν ένα ακόμα εντυπωσιακό βήμα: επιστρέφουν στο χαρτί και το μολύβι.

Ο λόγος είναι οι κίνδυνοι για τους μαθητές από την υπερβολική χρήση των ψηφιακών μέσων, όπως έχουν εντοπιστεί από εκπαιδευτικούς, παιδιάτρους και νευροεπιστήμονες".

Έρευνες σχετικές με το πρόβλημα δείχνουν, ότι η κατάχρηση στην χρήση των υπολογιστών, των τάμπλετ και των κινητών τηλεφώνων δεν κάνουν κακό μόνο στην υγεία και την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και στην γενικότερη ικανότητά τους να μαθαίνουν, γιατί επηρεάζουν αρνητικά τις νοητικές τους λειτουργίες, όπως είναι ο τρόπος σκέψης τους, η αδυναμία συγκέντρωσης της προσοχής, αλλά και η συναισθηματική και ψυχική αστάθεια που εμφανίζουν.

Η επιστροφή στο μολύβι και το τετράδιο στηρίζεται σε επιστημονικά δεδομένα που δείχνουν, ότι οι αναλογικές μέθοδοι, γραφή με το χέρι και ανάγνωση από έντυπο βιβλίο, δημιουργούν καλύτερες συνθήκες, για την ανάπτυξη βασικών δεξιοτήτων, όπως η ανάγνωση και η γραφή, σε σύγκριση με τα ψηφιακά εργαλεία. Γι' αυτό είναι σημαντικό, οι μαθητές να εργάζονται με στυλό ή μολύβι και χαρτί και επίσης σημαντικό, να έχουν πρόσβαση σε κλασικά σχολικά βιβλία και στελεχωμένες σχολικές βιβλιοθήκες.

Μια σειρά από άλλες έρευνες δείχνουν, ότι η γραφή στο χέρι και το τετράδιο, έχει ευεργετικές επιδράσεις στην όλη συγκρότηση του μαθητή, δίνει στον εγκέφαλο περισσότερα ερεθίσματα, με αποτέλεσμα τα παιδιά που γράφουν συχνά με τον παραδοσιακό τρόπο, δηλαδή με το χέρι στο χαρτί και όχι στο πληκτρολόγιο να μαθαίνουν περισσότερα πράγματα και να τα θυμούνται επίσης καλύτερα.

Επί πλέον, όλη αυτή η χειρόγραφη διαδικασία, ασκεί και πολύ ευεργετικές επιδράσεις, στην όλη ανάπτυξη του εγκεφάλου και των εγκεφαλικών κυττάρων των παιδιών.

Με το γράψιμο στο χέρι ενεργοποιούνται περισσότερα νευρικά κέντρα του εγκεφάλου, πράγμα που δεν συμβαίνει με το γράψιμο στο πληκτρολόγιο και τον υπολογιστή. Φαίνεται δηλαδή, ότι ο εγκέφαλος των παιδιών, διεγείρεται και συνεπώς δραστηριοποιείται περισσότερο και άρα αναπτύσσεται καλύτερα, σ' όλη τη χρονική περίοδο που ο μαθητής ασχολείται με εργασίες γραπτής έκφρασης στο χέρι και λιγότερο στον υπολογιστή.

Είναι γεγονός όμως, ότι διανύουμε ακόμα μια μεταβατική περίοδο, όπου οι νέες τεχνολογίες αργά ή γρήγορα θα επικρατήσουν στη διαδικασία της μάθησης.

Προς το παρόν και πιο συγκεκριμένα στα ελληνικά σχολεία, τα ψηφιακά μέσα χρησιμοποιούνται μόνο ως συμπληρωματικό υλικό στο παραδοσιακό βιβλίο και στο γράψιμο με το χέρι στο τετράδιο. Ελάχιστα είναι τα σχολεία στα οποία οι μαθητές έχουν μόνο ψηφιακά βιβλία και η βάση της εκπαίδευσης είναι το έντυπο βιβλίο και το τετράδιο, που βρίσκεται πάντα δίπλα στο μαθητή και πάνω απ' αυτά πραγματοποιείται το μάθημα.

Το δίλημμα βέβαια δεν τίθεται καθόλου στη βάση ή το παλιό ή το καινούργιο. Η παράδοση δεν μπορεί να ανταγωνιστεί το σύγχρονο, το ψηφιακό βιβλίο, το τάμπλετ τον υπολογιστή, αλλά στο πως θα προχωρήσουμε εποικοδομητικά στο μέλλον. Η επιλογή δεν είναι μονοδιάστατη, ανάμεσα στα αναλογικά και τα ψηφιακά εργαλεία. Αυτά δεν ανταγωνίζονται μεταξύ τους, αλλά στο πως θα συνυπάρξουν αλληλοσυμπληρούμενα για να βοηθήσουν και να αναβαθμίσουν τη διαδικασία της μάθησης.

Οι σημερινοί μαθητές είναι οι "digital natives" δηλαδή οι γεννημένοι μέσα σ' αυτό το τεχνολογικό περιβάλλον, ενώ οι μεγάλοι, γονείς και δάσκαλοι των παιδιών είναι οι digital naives, δηλαδή οι χωρίς πείρα και εξοικείωση με τα ψηφιακά αυτά εργαλεία. Το πρόβλημα συνεπώς εντοπίζεται σ' αυτούς και στο κατά πόσο είναι ενημερωμένοι και επιμορφωμένοι, οι δάσκαλοι στην σωστή αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών για το καλό της Παιδείας και των μαθητών τους.

Τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν, ότι η σωστή και η μέτρια χρήση των ηλεκτρονικών συσκευών, δεν είναι ουσιαστικά επιβλαβής και μπορεί ακόμα να αναβαθμίζουν και τη μάθηση.

Τα τάμπλετ ή και το κινητό τηλέφωνο δεν είναι το πρόβλημα, η υπερβολική τους χρήση δημιουργεί το πρόβλημα στη παιδική ηλικία.

Πολλές φορές οι ίδιοι οι γονείς δίνουν το "φονικό όπλο" στα παιδιά τους να παίζουν και μέσα στην κούνια τους ακόμα, προκειμένου να μην τους ενοχλούν και μ' αυτό τον τρόπο συμβάλλουν σ' έναν κακό εθισμό των παιδιών τους, που σταδιακά καταλήγει σε εξάρτηση.

Η βία αλλά και η εγκληματικότητα που εμφανίζουν οι νέοι μας σήμερα δεν είναι άσχετη με τον επηρεασμό που δέχονται από τα ηλεκτρονικά παιχνίδια του διαδικτύου, με τα οποία παίζουν, διότι εκλαμβάνουν τη βία ως κάτι το φυσιολογικό.

Στις ηλικίες μάλιστα της προεφηβείας, όπου τα παιδιά αρέσκονται να παίζουν τέτοια ομαδικά, κυρίως, βιντεοπαιχνίδια στο διαδίκτυο και σε ανταγωνιστικό μάλιστα στυλ, η βία και η αγριότητα που βγαίνει είναι υπερβολική.

Το πρόβλημα συνεπώς δεν είναι αν πρέπει τα παιδιά να ασχολούνται με τέτοια ηλεκτρονικά παιχνίδια και να παίζουν μ' αυτά από μικρή ηλικία, αυτό δύσκολα μπορεί να αποτραπεί, αλλά πως θα μάθουμε στα παιδιά από πολύ μικρή ακόμα ηλικία, αναφέρομαι στους γονείς, να αυτοπεριορίζονται, να επιλέγουν μαζί τους τα παιχνίδια που θα παίζουν και να κάνουν σωστή χρήση όλων αυτών των μέσων, χωρίς να κινδυνεύουν να χάσουν κάποια στιγμή την ψυχική τους ισορροπία.

Οι σχετικές έρευνες λένε ότι τα παιδιά διεθνώς εκτίθενται στη χρήση των ηλεκτρονικών συσκευών, ήδη από την ηλικία των δύο (2) ετών. Η χρήση του τάμπλετ και του τηλεφώνου, "μονιμοποιείται" από το Νηπιαγωγείο και το Δημοτικό Σχολείο.

Μελέτες δείχνουν και προτείνουν, ότι από τα 2 έως και τα 5 χρόνια, το νήπιο μπορεί ν' ασχοληθεί σε μια οθόνη έως μία (1) ώρα και μετά τα 5 χρόνια, ο χρόνος μπροστά στην οθόνη αυξάνεται σε μιάμιση (1,5) ώρα καθημερινές και σε δύο (2) ώρες το Σαββατοκύριακο.

Η κατάχρηση φυσικά, έχει πάντοτε αρνητικές επιπτώσεις, μακροπρόθεσμες, στις νοητικές λειτουργίες του παιδιού, στη συγκροτημένη σκέψη, στη διάσπαση της προσοχής, στη ρύθμιση των συναισθημάτων του, στην αυτοσυγκέντρωση κλπ.

Η πρόσφατη απαγόρευση της χρήσης των κινητών τηλεφώνων στο σχολείο, είναι μια πολύ θετική ρύθμιση του θέματος από το Υπουργείο Παιδείας.

Τελικώς όμως, όπου και να βρίσκεται η αλήθεια του προβλήματος, υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν αμφισβητείται, ότι ο κόσμος σήμερα κατακλύζεται από μια κυριαρχία πλέον των Νέων Τεχνολογιών. Μικροί και μεγάλοι κυκλοφορούν και μονολογούν, μ' ένα κινητό τηλέφωνο στο χέρι και συνεπώς όποιος επιχειρήσει πεισματικά να φρενάρει αυτή την εξέλιξη, είναι βέβαιο, ότι θα αποτύχει, ή ότι ματαιοπονεί.

Οι νέες τεχνολογίες θα κυριαρχήσουν παντού και η Τεχνητή Νοημοσύνη θα κατακλύσει την καθημερινότητα, αλλά και την εκπαιδευτική διαδικασία και είναι βέβαιο ότι μπορούν να αναβαθμίσουν τη σχολική μάθηση αλλά και την κοινωνία, αρκεί να γίνει σωστή χρήση τους.

Το πρόβλημα και η οποιαδήποτε επίλυσή του θα κριθεί στο κατά πόσο όλα αυτά τα τεχνολογικά επιτεύγματα θα παραμείνουν κάτω από τον έλεγχο του Ανθρώπου.

Το "ουδέν καλό αμιγές κακού", έχει εφαρμογή και σ' αυτό, στην ορθή δηλαδή χρήση όλων αυτών, για να μην οδηγήσουν τελικά στη δυστυχία του Ανθρώπου.

Σε λίγο τα ρομπότ θα κυριαρχήσουν μεν, αλλά δεν θα πρέπει ν' αντικαταστήσουν τον άνθρωπο, γιατί "πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος" όπως είπε και ο Πρωταγόρας, αρκεί ο σημερινός μαθητής και ο αυριανός πολίτης και επιστήμονας να έχει την ανάλογη συγκρότηση και ανθρωπιστική παιδεία, ώστε να κατευθύνει την τεχνολογία στην υπηρεσία και στο καλό του ανθρώπου και όχι στην καταστροφή και στην εκμετάλλευση του ανθρώπου από τον άνθρωπο.