29 Μαΐου 1453 - Η άλωση της Βασιλεύουσας

Αυτό που μας απομένει είναι, να θυμόμαστε τουλάχιστον την ιστορία μας, τα σφάλματα και τις αδυναμίες μας, ώστε να τα διορθώνουμε και να μην τα επαναλαμβάνουμε στο μέλλον

Η Πόλη έπεσε, αλλά η ιστορία της εξακολουθεί να ακτινοβολεί για πάντα! Κάθε χρόνο τέτοια μέρα, οι γείτονές μας, πανηγυρίζουν και αναπαριστούν την Άλωσή της, για να υπενθυμίζουν άραγε τι;

Ήταν 29 Μαΐου, ημέρα Τρίτη ή Παρασκευή κατ' άλλους, που άνοιξε η Κερκόπορτα από τους ηττοπαθείς και μια χιλιόχρονη χριστιανική αυτοκρατορία, η Ελληνική Βυζαντινή Αυτοκρατορία, βυθιζόταν στο σκοτάδι της βαρβαρότητας, την ώρα που έπεφταν νεκροί στα τείχη της και οι τελευταίοι υπερασπιστές της, μαζί με τον ηρωικό και καθαγιασμένο στη συνείδηση του Έθνους, Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο ΙΑ’ τον Παλαιολόγο.

Από τον Απρίλιο, ο οθωμανικός στόλος και εκατό (100) χιλιάδες μαχητές, Σελτζούκοι Τούρκοι, πολιόρκησαν από στεριά και θάλασσα την Πόλη, που την υπεράσπιζαν, όπως αναφέρεται, γύρω στους επτά (7) χιλιάδες μαχητές.

Ο νεαρός σουλτάνος, 24 ετών περίπου τότε, Μεχμέτ ή Μωάμεθ, που ύστερα από λίγο θα κατακτούσε μαζί με την Πόλη και τον τίτλο του Πορθητή, είχε στήσει τη σκηνή του, σ’ ένα ύψωμα απέναντι από την Πύλη του Ρωμανού και από κει σχεδίαζε τον τρόπο Άλωσής της.

Τα γεγονότα βέβαια είχαν δρομολογηθεί και μοιραία οδηγούσαν στην Αποφράδα ημέρα, που έμεινε στην ιστορία πλέον με τη φράση: «Η Πόλις εάλω».

Η ιστορία αναφέρει, ότι πριν από την τελική έφοδο, ο σουλτάνος έστειλε στον πολιορκούμενο εχθρό του έναν αγγελιοφόρο, προτείνοντάς του να παραδώσει την Πόλη και να φύγει για την Πελοπόννησο, με την υπόσχεση να τον τοποθετήσει ηγεμόνα της και να τον εξασφαλίσει μια λαμπρή Βασιλεία.

Η απάντηση του ηρωικού όσο και τραγικού ταυτόχρονα Αυτοκράτορα, έμεινε στην ιστορία, για να μας θυμίζει τον άνδρα και τη συνέχεια μιας ιστορικής διαδρομής ενός ένδοξου παρελθόντος: «Τὸ δὲ τὴν πόλιν σοι δοῦναι, οὔτ’ ἐμόν ἐστιν οὔτ’ ἄλλου τῶν κατοικούντων ἐν ταύτῃ• κοινῇ γὰρ γνώμῃ πάντες αὐτοπροαιρέτως ἀποθανοῦμεν καὶ οὐ φεισόμεθα τῆς ζωῆς ἡμῶν = Το να σου παραδώσω την πόλη δεν είναι ούτε στο χέρι μου, ούτε στο χέρι κανενός άλλου από αυτούς, οι οποίοι κατοικούν εδώ, αλλά με κοινή γνώμη έχουμε όλοι αποφασίσει με τη θέλησή μας, να πεθάνουμε και να μη λυπηθούμε τη ζωή μας». Αυτή ήταν η απάντηση του Αυτοκράτορα.

Στις 29 Μαΐου εξαπολύθηκε η τελική έφοδος του οθωμανικού στρατού, που τερματίστηκε με την εκπόρθηση της πόλης, τον ηρωικό θάνατο του αυτοκράτορα Παλαιολόγου μπροστά στην Πύλη του Ρωμανού και την επί τριήμερο σφαγή των αμάχων, τους βανδαλισμούς και τη λεηλασία της πόλης που επακολούθησε, από τις ορδές των βαρβάρων της Ανατολής.

Στις 29 Μαΐου του 1453, έφτασε μια μόνο θρυλούμενη ανοιχτή Κερκόπορτα, για να οδηγήσει τον Μωάμεθ στην Άλωση της Βασιλεύουσας και στη διάλυση της Βυζαντινής Χριστιανικής Αυτοκρατορίας, με ένδοξη ιστορική παρουσία έντεκα αιώνων, που αποτελεί εξέχουσα και Μοναδική περίοδο για τον ελληνικό και παγκόσμιο πολιτισμό.

Την πτώση της Βασιλεύουσας και του Βυζαντινού Ελληνισμού, εμελώδησε η αθάνατη ελληνική μούσα και χιλιάδες θρύλοι και δημοτικά ακριτικά τραγούδια αναφέρονται στην πτώση, στους πόθους και τα ανεκπλήρωτα όνειρα των Ρωμιών.

Η παράδοση λέει… «πάλι με χρόνια με καιρούς, πάλι δικιά μας θα ‘ναι…». Όμως η ιστορία έχει γραφτεί και δεν ξαναγράφεται, ούτε σαν κακέκτυπο, παρά μόνο ως τραγωδία. Άλλωστε οι θρύλοι και ο παραδόσεις είναι για το θυμικό και μόνο, μέρος.

Αυτό που μας απομένει είναι, να θυμόμαστε τουλάχιστον την ιστορία μας, τα σφάλματα και τις αδυναμίες μας, ώστε να τα διορθώνουμε και να μην τα επαναλαμβάνουμε στο μέλλον.

Όπως αναφέρει και ο Ηρόδοτος, «Όλβιος όστις της ιστορίας έσχε μάθησιν». Ευτυχισμένος είναι όποιος γνωρίζει την ιστορία του και διδάσκεται απ’ αυτήν, γιατί το δίκαιο είναι πάντοτε με το μέρος του ισχυρότερου, όπως μας υπενθυμίζει και ο Θουκυδίδης.

Η ιστορία λοιπόν αναφέρει ότι η Κωνσταντινούπολη του Μ. Κωνσταντίνου η Πόλη, κτισμένη στα μέσα του 4ου αιώνα μ.Χ., πάνω σε επτά λόφους, στην είσοδο του Κεράτιου κόλπου, στο Σταυροδρόμι μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, επονομαζόμενη και χρυσή γέφυρα, δημιούργησε στον μοναδικό αυτό τόπο, μια μοναδική Αυτοκρατορία με άρτια οργάνωση, με τέλειο κρατικό μηχανισμό, αλλά και αξιοθαύμαστο ελληνο-χριστιανικό πολιτισμό, που διέθετε μοναδική γοητεία στον επισκέπτη.

Όντας κράμα χριστιανικών και ανατολίτικων παραδόσεων, η Κωνσταντινούπολη αποτέλεσε την καρδιά του ανώτερου αυτού πολιτισμού καθηλώνοντας με τη μοναδική της μεγαλοπρέπεια και σήμερα ακόμα τον επισκέπτη της.

Ο ναός της Αγίας Σοφίας, έργο του Ιουστινιανού, προστατευόμενο μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, που μετέτρεψε όμως σε τζαμί, τον Ιούλιο του 2023, ο πρόεδρος της Τουρκίας, περιφρονώντας την Διεθνή Κοινότητα και τους Διεθνείς Οργανισμούς, μοναδικής και ανεπανάληπτης αρχιτεκτονικής κατασκευής και ομορφιάς, που στέκει ακλόνητη και από σεισμούς, κοντά μια χιλιετηρίδα, το αυτοκρατορικό παλάτι, αναρίθμητοι άλλοι ναοί μοναδικής βυζαντινής εικονογράφησης με αγιογραφίες, ο Ιππόδρομος, πλατείες, δρόμοι, σύγχρονο Υδραγωγείο, τα πελώρια βυζαντινά τείχη που προστάτευαν την Βασιλεύουσα, καθηλώνουν μέχρι και σήμερα τον επισκέπτη και προκαλούν δέος και θαυμασμό στο αντίκρισμά τους.

Ωστόσο όλο αυτό το μεγαλείο και η λάμψη που εξέπεμπε η πόλη και η Αυτοκρατορία, είχαν και την πολύ αρνητική της πλευρά.

Στην ιστορική της διαδρομή βρέθηκε στο μάτι ποικιλώνυμων εχθρών, με επιθέσεις και εισβολές στα εδάφη της Αυτοκρατορίας προσδοκώντας να τη αφαιρέσουν ζωτικά της εδάφη αλλά και διάφορες άλλες οικονομικές παραχωρήσεις.

Έτσι η Αυτοκρατορία ήταν αναγκασμένη να διεξαγάγει σκληρούς και μακροχρόνιους πολέμους με Βαλκάνιους λαούς όπως Βουλγάρους, Ρώσους, Άβαρους, αλλά και λαούς της Ανατολίας, Άραβες, Πέρσες και τελευταία τους Σελτζούκους Τούρκους που εμφανίστηκαν στα Ανατολικά σύνορα της Αυτοκρατορίας, προερχόμενοι από τα βάθη της Μογγολίας όλοι λαοί σκληροτράχηλοι και πολεμικοί που προσπαθούσαν να προωθήσουν και να εισβάλουν στα εδάφη της Αυτοκρατορίας.

Επί χίλια (1000) και πλέον χρόνια και σε περιόδους, όπου στο θρόνο βρίσκονταν ικανοί και άξιοι ηγέτες, όπως π.χ. ο Ηράκλειος (610-641) με τους αγώνες του εναντίον των Περσών, η Δυναστεία των Ισαύρων (717-802) αλλά κυρίως η Μακεδονική Δυναστεία (867-1057), με σειρά εξόχων ηγετών, η Αυτοκρατορία, γινόταν σεβαστή και αντιμετώπισε με επιτυχία όλες αυτές τις ληστρικές επιδρομές.

Μάλιστα δε ο εκχριστιανισμός των Βουλγάρων (864) και των Ρώσων (989), ύστερα από μεγάλη περίοδο αιματηρών πολέμων, έργο των Μοναχών Κυρίλλου και Μεθοδίου, υπήρξε ένα πολιτιστικό γεγονός πολύ σημαντικό για την εποχή εκείνη που άλλαξε και την γενικότερη εικόνα στο Βαλκανικό μέτωπο.

Αντίθετα όμως σε περιόδους ανίκανων και ανάξιων αυτοκρατόρων σε συνδυασμό με ίντριγκες στο παλάτι και εσωτερικά οργανωτικά προβλήματα και αδυναμίες, η Αυτοκρατορία δοκιμάστηκε σκληρά, υπέστη ταπεινωτικές ήττες στα πεδία των μαχών, που οδήγησαν σταδιακά στην αποδυνάμωση και την σημαντική συρρίκνωση των ορίων της Αυτοκρατορίας, παντού και κυρίως στο χώρο της Μικράς Ασίας.

Η μάχη στο Μαντζικέρτ το 1071 και η πρώτη ολοκληρωτική ήττα των Βυζαντινών στρατευμάτων από τους Σελτζούκους Τούρκους ήταν ακριβώς αποτέλεσμα της παρακμής που παρουσίαζε η Αυτοκρατορία την περίοδο εκείνη.

Η ήττα των Βυζαντινών στο Ματζικέρτ, η αιχμαλωσία του ίδιου του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Ρωμανού Δ’ του Διογένη, ήταν αποτέλεσμα φαινομένων σημαντικής αποσύνθεσης των Βυζαντινών στρατευμάτων, λόγω και της μη υποχρεωτικής στράτευσης των νέων, που σήμανε ταυτόχρονα και την αρχή του τέλους της Βυζαντινής κυριαρχίας στην Μικρά Ασία, με την μόνιμη παρουσία των Τούρκων, πλέον στην περιοχή αυτή, με ζωτική σημασία για την επιβίωση της Αυτοκρατορίας.

Η εξέλιξη αυτή σε συνδυασμό και με άλλα σοβαρά γεγονότα που προηγήθηκαν, όπως η περίοδος της Εικονομαχίας (726 - 842) που δίχασε το βυζαντινό λαό και είχε οδυνηρές συνέπειες τόσο στη συνοχή του κράτους, όσο και στις σχέσεις του με τη Ρώμη, το Σχίσμα μεταξύ των Εκκλησιών, Κωνσταντινούπολης και Ρώμης και η οριστική ρήξη το 1054 που ακολούθησε και τελικά η Άλωση και η λεηλασία της Κωνσταντινούπολης και της Αυτοκρατορίας από τους Σταυροφόρους της Παπικής Εκκλησίας κατά την Τέταρτη (Δ') Σταυροφορία το 1204, με πρόφαση ότι θα απελευθέρωναν τους Αγίους Τόπους, οδήγησαν οριστικά, μετά την προσωρινή ανασύστασή της από τους ηγέτες της Αυτοκρατορίας της Νίκαιας, ως σκιά του ένδοξου παρελθόντος της στην Άλωση της Αυτοκρατορίας του Βυζαντίου και την πτώση της Βασιλεύουσας στα χέρια των Οθωμανών, στις 29 Μαΐου του 1453, για να γραφτεί ο επίλογος μιας ένδοξης, ιστορικής πορείας και ενός ανεξίτηλου ελληνοχριστιανικού πολιτισμού.

Η Πόλη έπεσε, αλλά η ιστορία της εξακολουθεί να ακτινοβολεί για πάντα!

Κάθε χρόνο τέτοια μέρα, οι γείτονές μας, πανηγυρίζουν και αναπαριστούν την Άλωσή της, για να υπενθυμίζουν άραγε τι;

Ο Τούρκος Engin Ardin, γνωστός συγγραφέας και δημοσιογράφος, σε άρθρο του που δημοσιεύτηκε στην έγκυρη εφημερίδα SABAH και απευθυνόμενος στους συμπατριώτες του, έγραψε για το θέμα αυτό, στηλιτεύοντας τον τρόπο των εκδηλώσεων. «Τούρκοι συμπατριώτες, σταματήστε πια τις φανφάρες και τις γιορτές για την Άλωση, αρκετή βία έχουμε δώσει στην Ανατολή με τις πράξεις μας… Γιατί κάθε χρόνο τέτοια εποχή διακηρύσσετε σε όλο τον κόσμο, ότι αυτά τα μέρη δεν ήταν δικά μας, ήρθαμε εκ των υστέρων και τα πήραμε με τη βία. Για ποιο λόγο άραγε φέρνετε στη μνήμη μια υπόθεση έξι (6) αιώνων; Μήπως στο υποσυνείδητό σας, υπάρχει ο φόβος, ότι η Πόλη κάποια μέρα θα δοθεί πίσω; Μην φοβάστε, δεν υπάρχει αυτό!» συνεχίζει ο συγγραφέας. (όλο το άρθρο στα ελληνικά είναι δημοσιευμένο στο περιοδικό ΑΡΜΕΝΙΚΑ τεύχος 63, Οκτ.-Δεκέμβ. 2009).