Ρήγας ο Βελεστινλής ή Φεραίος - Ο εθνεγέρτης των σκλαβωμένων Ελλήνων

Όποιος ελεύθερα συλλογάται, συλλογάται καλά!

Μέσα στο Πάνθεο των Ηρώων και Μαρτύρων του Γένους των Ελλήνων, που διακήρυξαν και υπερασπίστηκαν τα ευγενέστερα ανθρώπινα ιδανικά της ελευθερίας και θυσιάστηκαν γι' αυτά, θα μεσουρανεί και θα φωτοδοτεί πάντοτε το άστρο του δασκάλου, εμψυχωτή και εθνεγέρτη των σκλαβωμένων αγωνιστών του Εικοσιένα Ρήγα Φεραίου.

Το πώς και κάτω από ποιες συνθήκες, ένας νεαρός και σκλαβωμένος επαρχιώτης μεταμορφώθηκε σ' έναν φλογερό επαναστάτη και εθνεγέρτη των υπόδουλων Ελλήνων, μοιάζει σίγουρα και σαν παραμύθι που γεννήθηκε πρώτα, ως σπόρος στο μυαλό του Ρήγα και που βλάστησε όμως στις ψυχές των ραγιάδων και βοήθησε τα μέγιστα στον μεγάλο τους ξεσηκωμό.

Το βέβαιο όμως είναι ότι η γρήγορη και λόγω του ατίθασου χαρακτήρα του, φυγή από τον τόπο καταγωγής του, έφηβος ακόμα, και η περιπλάνησή του σε διάφορα μέρη ανά τα Βαλκάνια, σε συνδυασμό με την οξυδέρκεια, το ανήσυχο του χαρακτήρα του, μαζί με τις αρετές και τις ικανότητες, που τον διέκριναν, αλλά και η συνολικότερη μόρφωση, που είχε την τύχη ν' αποκτήσει, ήταν αυτά που σημάδεψαν την πορεία του μεγάλου αυτού, όπως εξελίχθηκε, πατριώτη και δασκάλου του Γένους των Ελλήνων.

Τα γεγονότα της Γαλλικής Επανάστασης του 1789 και τα κηρύγματά της περί Ελευθερίας και των δικαιωμάτων του ανθρώπου, ήταν αυτά επίσης που καθόρισαν τους προσανατολισμούς του και συνέβαλαν αποφασιστικά στη γενικότερη μεταμόρφωση του ως πρόσωπο και γέμισαν την ψυχή και τη δράση του με τις πανανθρώπινες ιδέες και διακηρύξεις των Γάλλων Επαναστατών, περί ελευθερίας - ισότητας και αδελφότητας των λαών, συνθήματα που έγιναν πλέον και για τον ίδιο το έμπρακτο φωτεινό παράδειγμα, για έναν αντίστοιχο ξεσηκωμό των Ελλήνων και έναν απελευθερωτικό αγώνα, για την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού.

Ο "Θούριός" του, το επικό αυτό επαναστατικό ποίημα, αποτέλεσε, το απαύγασμα των πόθων των ιδεών και των δράσεων του Ρήγα Φεραίου.

"Ως πότε παλληκάρια να ζώμεν στα στενά, / μονάχοι σαν λιοντάρια στις ράχες τα βουνά; / Τι σ' ωφελεί κι αν ζήσεις και είσαι στη σκλαβιά; / Κάλλιο 'ναι μιας ώρας ελεύθερη ζωή, / παρά σαράντα χρόνους σκλαβιά και φυλακή!".

Είναι αυτά τα λόγια που τραγουδήθηκαν και πυρπόλησαν τις καρδιές των Ελλήνων και αποτέλεσαν τον εναρκτήριο παιάνα για τον ξεσηκωμό τους, στον υπέρ πάντων αγώνα, με το σύνθημα "Ελευθερία ή θάνατος".

Ο φλογερός ποιητής Ρήγας Φεραίος στον 126 στίχους του Θουρίου του, σαν άλλος Τυρταίος καλεί τους ομοεθνείς του και μαζί όλους τους σκλαβωμένους λαούς των Βαλκανίων ακόμα και τους Τούρκους, που τους θεωρεί κι αυτούς σκλαβωμένους στον απολυταρχικό ζυγό του Σουλτάνου, να ξεσηκωθούν για ν' αποτινάξουν την επάρατη σκλαβιά χωρίς να λογαριάσουν εθνικότητα και θρησκεία και ν' αποκτήσουν την πολυπόθητη ελευθερία τους.

Στην νεοελληνική λογοτεχνία έχουμε πολλούς θουριογράφους, δηλαδή συγγραφείς ποιημάτων πατριωτικού και επαναστατικού χαρακτήρα, όπως π.χ. ο Μαρτελάος, ο Καννέλος, ο Ραγκαβής και άλλοι, αλλά ο περίφημος αυτός "Θούριος" αποτελεί αληθινό καύχημα της νεοελληνικής ποίησης!

Είναι ο "Θούριος" που τραγουδήθηκε στα βουνά και τα λαγκάδια, που συντάραξε όλο τον υπόδουλο ελληνισμό και ανέδειξε στο πρόσωπο του Ρήγα, έναν ιδεολόγο Απόστολο της Ελευθερίας και έναν πραγματικό επαναστάτη, που θυσιάστηκε για την πατρίδα του, πριν προλάβει να την δει ελεύθερη.

Γεννημένος στα 1757 στο Βελεστίνο της Θεσσαλίας κοντά στις αρχαίες Φέρες, με το πραγματικό όνομα να είναι Αντώνιος Κυριαζής, μαθήτεψε στη Ζαγορά Πηλίου και στ' Αμπελάκια, όπου είχε την τύχη να έχει σπουδαίους δασκάλους του Γένους, οι οποίοι παράλληλα με τις γνώσεις, του μετέδωσαν τη φλόγα της Ελευθερίας, αλλά και την αγωνία των σκλαβωμένων Ελλήνων για την Ανάσταση του Έθνους.

Καταδιωγμένος όμως απ' τους Τούρκους, η παράδοση λέει ότι έριξε έναν Τούρκο δυνάστη στο ποτάμι, πήρε αναγκαστικά τους δρόμους των βουνών και της ξενιτειάς, έφηβος ακόμα, ανέβηκε στα κλέφτικα λημέρια του Ολύμπου, πέρασε στο Άγιο Όρος και πολύ γρήγορα έφτασε, κρυφά, στην Κωνσταντινούπολη μόνος χωρίς καμιά προστασία.

Στην Πόλη, παράλληλα με την εργασία που εξασφάλισε κοντά σ' έναν Θεσσαλό πατριώτη, επιχειρηματία, κάνοντας και τον οικοδιδάσκαλο, ανήσυχος όπως ήταν επιδόθηκε με ζήλο στη μελέτη και τη μάθηση και πολύ γρήγορα εμφανίστηκαν οι πνευματικές του αρετές και ικανότητες.

Ασχολήθηκε με τη μελέτη των αρχαίων φιλοσόφων, αλλά και τη μάθηση ξένων γλωσσών. Οι γνωρίζοντες για την προσωπικότητα και την οξυδέρκειά του, αναφέρουν, ότι με το πέρασμα των χρόνων ο Ρήγας μιλούσε άπταιστα γαλλικά και γερμανικά, αλλά και ρουμάνικα, τούρκικα και ιταλικά.

Η μελέτη των αρχαίων φιλοσόφων έφτασε σε τέτοια υψηλά επίπεδα ώστε μπορούσε να αρθρογραφεί και να σχολιάζει στα γραπτά του, αρχαία κείμενα φιλοσόφων και επίσης να μεταφράζει με πολύ ευχέρεια ξένους συγγραφείς.

Ήθελε να είναι ενήμερος της τότε διεθνούς πολιτικής κατάστασης, μελετώντας ιδιαίτερα, έργα Ευρωπαίων εγκυκλοπαιδιστών, Βολταίρο, Ρουσσώ, αλλά και άλλων, κυρίως Γάλλων λογίων του Διαφωτισμού.

Παρά το νεαρό της ηλικίας του, χάρη στην γλωσσομάθεια και την υψηλή του ευφυΐα, προξένησε μεγάλη εντύπωση και θετικά σχόλια στον κύκλο των Φαναριωτών της Πόλης, γρήγορα απόκτησε σημαντικό κύκλο γνωριμιών και μυήθηκε στα μυστικά της φαναριώτικης διπλωματικής γλώσσας και νοοτροπίας, δημιούργησε όμως και ζηλοφθονίες.

Ο κύκλος αυτός των γνωριμιών του στην Κωνσταντινούπολη τον βοήθησε πολύ στην γρήγορη ανέλιξή του και αποτέλεσε γι' αυτόν μοναδική ευκαιρία ν' αποκτήσει ανώτερη πολιτική και διπλωματική σκέψη και συγκρότηση, στοιχεία, που του εξασφάλισαν, όπως απεδείχθη, γνωριμίες και με ηγεμόνες της Μολδοβλαχίας και άλλα σημαντικά πρόσωπα στο χώρο αυτό.

Ίσως όλα αυτά να εξηγούν και την αιφνιδιαστική εγκατάλειψη της Πόλης για την Μολδοβλαχία, η οποία την εποχή αυτή παρουσίαζε περισσότερο διπλωματικό ενδιαφέρον και συνεπώς θα διευκόλυνε μελλοντικά τα διάφορα πολιτικά σχέδια και εθνικούς οραματισμούς του.

Ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι στα μέσα του 1779-1780, βρίσκεται στο Βουκουρέστι ως γραμματέας του ηγεμόνα της περιοχής Αλέξανδρου Υψηλάντη και ότι τότε ίδρυσε την πρώτη, κρυφή, επαναστατική του "Εταιρεία των Φίλων".

Στο Βουκουρέστι ο Ρήγας γνωρίστηκε με πολλούς Έλληνες της Ρουμανίας και τον λόγιο Δ. Καταρτζή ή Φωτιάδη, η προσωπικότητα του οποίου και οι φιλοσοφικές και γενικότερα οι πατριωτικές του απόψεις, επέδρασαν σημαντικά και επηρέασαν καθοριστικά τον νεαρό Ρήγα και τον προσανατόλισαν τόσο πολιτικά, όσο κυρίως εθνικά και επαναστατικά.

Ο Χριστόφορος Περραιβός συναγωνιστής και βιογράφος αργότερα του Ρήγα αναφέρει πως ο Καταρτζής ήταν γοητευμένος από την ισχυρή προσωπικότητα και τη συγκρότησή του, γνώριζε όλα τα μελλοντικά σχέδια του για τον ξεσηκωμό των Ελλήνων που στόχευε και συμφωνούσε μαζί του.

Πράγματι ο Ρήγας διακρινόταν πλέον για τον επαναστατικό του ενθουσιασμό, την οργανωτική ικανότητα και δραστηριότητα αλλά και την πίστη του στη μόρφωση των Ελλήνων ως απαραίτητη προϋπόθεση του ξεσηκωμού τους.

Έτσι μεταμορφώθηκε ταυτόχρονα σ' έναν λαϊκό διαφωτιστή και δάσκαλο του λαού, σε όλες τις μυστικές του συναντήσεις με τους Έλληνες, αλλά και μεταφράζονται από τα γαλλικά στα ελληνικά, έργα προκειμένου να διαβάζονται από τα φτωχά λαϊκά στρώματα.

Εγκαταστημένος στο Βουκουρέστι ακόμα ο Ρήγας, όπως προαναφέραμε, είτε ως γραμματέας ηγεμόνων, είτε ασχολούμενος με διεθνή θέματα και ειδικότερα με τις διακηρύξεις και τις ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης, παρακολουθούσε τα γεγονότα από το χώρο αυτό, καθ' ότι το Βουκουρέστι την περίοδο αυτή εθεωρείτο το επίκεντρο της διεθνούς διπλωματίας, ως σημείο επαφής τριών (3) αυτοκρατοριών της εποχής, ήτοι της Οθωμανικής της Αυστρουγγαρίας αλλά και της Ρωσίας γενικότερα.

Γλωσσομαθής συνεπώς όπως ήταν και με πολλές γνωριμίες, ευρισκόμενος δίπλα σε ηγεμόνες των παραδουναβίων περιοχών και μακριά από τα οθωμανικά βλέμματα της πόλης, είχε όλες τις δυνατότητες, αλλά και τις ευκαιρίες να έχει προσωπικές επαφές με ξένους διπλωμάτες, Γάλλους κυρίως και να ενημερώνεται για διεθνή θέματα και παράλληλα να ασχολείται με τα οργανωτικά του σχέδια του Μεγάλου ξεσηκωμού των υπόδουλων Ελλήνων όπως ήταν ο απώτερος στόχος του μαζί και με άλλους συμπατριώτες του.

Αναμφισβήτητα οι ιδέες και οι διακηρύξεις της Γαλλικής Επανάστασης και οι στρατιωτικές δράσεις του Ναπολέοντα, θάμπωσαν τον ονειροπόλο Ρήγα, που πίστεψε ότι έφτασε και η μεγάλη στιγμή του ξεσηκωμού των Ελλήνων για την ελευθερία, με τη στήριξη της γαλλικής Δημοκρατίας, όπως πίστευε και ο ίδιος, χωρίς όμως να έχει εξασφαλίσει τίποτα το συγκεκριμένο.

Παρ' όλα αυτά όμως και σύμφωνα με κατασκοπευτική υπηρεσία της Αυστρίας που τον παρακολουθούσε, είναι βέβαιο ότι ο Ρήγας διατηρούσε μυστικές επαφές με Γάλλους διπλωμάτες και πράκτορες, γνωστές στους Αυστριακούς και αφορούσαν θέματα ελληνικών συμφερόντων και συνεπώς απέδιδαν σ' αυτόν επαναστατική δραστηριότητα στην περιοχή του Βουκουρεστίου, όπου και οριστικοποιεί τα επαναστατικά του σχέδια.

Γνωρίζει και ο ίδιος ότι παρακολουθούνται οι κινήσεις του και συνεπώς αντιλαμβάνεται ότι πρέπει να φύγει από το Βουκουρέστι.

Τον Αύγουστο του 1796, προετοιμασμένος πλέον και ψυχικά για το μεγάλο στόχο, φτάνει στη Βιέννη, ως ενδιάμεσο σταθμό, πριν την Τεργέστη, μέσω της οποίας θα έφτανε αργότερα με ιδιωτικό ταχύπλοο στην Κέρκυρα, προκειμένου να πραγματοποιήσει τα επαναστατικά του σχέδια.

Κατά την παραμονή του στη Βιέννη, που γίνεται γνωστή στις αυστριακές αρχές, ύστερα από ενημέρωση τους από τον Αυστριακό πρόξενο στο Βελιγράδι, ο Ρήγας έχει καθημερινές συναντήσεις με πολλούς Έλληνες πατριώτες, νέους κυρίως, φοιτητές, σπουδαστές, επιφανείς λόγιους και εμπόρους και δημιουργεί ένα ευρύ κύκλο μυημένων στα Επαναστατικά του όνειρα και σχέδια.

Σε όσους εμπιστευόταν το επαναστατικό του μυστικό, απαιτούσε όρκο σιωπής και αφοσίωσης. Στις μυστικές τους μάλιστα συναντήσεις, τραγουδούσαν όλοι μαζί τον Θούριο και άλλα επαναστατικά τραγούδια.

Από τους πλέον αφοσιωμένους, ενθουσιώδεις και πολύτιμους συνεργάτες, ήταν ο λόγιος και δραστήριος έμπορος της Τεργέστης Αντώνιος Κορωνιός και οι αδελφοί Μαρκίδαι Πούλιου, εκδότες της ελληνικής "Εφημερίδας" στη Βιέννη, στα τυπογραφεία της οποίας τύπωσε, όλο το επαναστατικό του υλικό που θα έπαιρνε μαζί του στην Ελλάδα από την Τεργέστη, όπου θα το παραλάμβανε νωρίτερα ο στενός του συνεργάτης και φίλος Αντώνιος Κορωνιός.

Δυστυχώς το υλικό και η συνοδευτική επιστολή δεν έφτασαν ποτέ στα χέρια του Κορωνιού στην Τεργέστη, γιατί έλειπε για δουλειές, τα παρέλαβε όμως ο συνέταιρός του, κάποιος Κοζανίτης ονόματι Δημήτριος Οικονόμου, ο οποίος είτε φοβούμενος, είτε γιατί θεώρησε ως κατάλληλη στιγμή ν' απαλλαγεί από τον Κορωνιό, είτε για άλλους λόγους που είναι άγνωστοι, παρέδωσε το υλικό στην Αυστριακή Αστυνομία, με αποτέλεσμα να συλληφθεί ο Κορωνιός, καθώς και άλλοι συνεργάτες του Ρήγα.

Όταν στις 19 Δεκεμβρίου 1797, έφτασε ο Ρήγας στην Τεργέστη, προκειμένου να συναντήσει τον Κορωνιό για τα περαιτέρω, ανύποπτος για ό,τι προηγήθηκε συνελήφθη και ο ίδιος από την Αστυνομία.

Μαζί του συνέλαβαν και τον νεαρό συνεργάτη του και μετέπειτα βιογράφο του Χριστόφορο Περραιβό, ο οποίος τελικά αφέθηκε ελεύθερος, λόγω της γαλλικής υπηκοότητας που κατείχε και κατέφυγε τελικά στην γαλλοκρατούμενη Κέρκυρα, όπου και τύπωσε όλα τα επαναστατικά τραγούδια του Ρήγα. Το 1860 ο Περραιβός δημοσίευσε και τη βιογραφία του.

Όσοι πιάστηκαν ανακρίθηκαν επί ένα περίπου μήνα στη Βιέννη και τελικά παραδόθηκαν από τους Αυστριακούς στους Τούρκους.

Οι περιλήψεις των καταθέσεών τους στην αυστριακή αστυνομία, που έχουν σωθεί, είναι κείμενα συγκινητικά και γεμάτα πατριωτισμό.

Στις 10 Μαΐου 1798 παραδόθηκαν στον πασά του Βελιγραδίου και στις 24 Ιουνίου στραγγαλίστηκαν και τα πτώματά τους ρίχτηκαν στο Δούναβη.

Ο Ρήγας πεθαίνοντας είπε: "Λύσσαξε Τούρκε, δεν εξαλείφεις με ημάς και τον σπόρο της ελευθερίας, οι εκδικηταί μας γρήγορα θα αναβλαστήσωσι", λόγια που αποδείχτηκαν προφητικά.